Giảm gánh nặng tài chính cho người dân
Hiện nay, tỷ lệ bao phủ BHYT đã đạt trên 95% dân số. Dù tỷ lệ chi tiền túi của người dân cho khám, chữa bệnh đã giảm từ 60-70% (đầu những năm 2000) xuống còn 41 - 46% giai đoạn 2016-2022, nhưng viện phí vẫn là gánh nặng lớn với người nghèo, người mắc bệnh nặng hoặc mạn tính.
Theo ước tính của Viện Chiến lược và Chính sách Y tế (Bộ Y tế), tổng chi phí người bệnh cùng chi trả hiện khoảng 21,5 nghìn tỷ đồng/năm, trong khi chi phí dự kiến thực hiện miễn viện phí cơ bản còn tăng do nhu cầu khám, chữa bệnh cũng dự kiến sẽ tăng lên. Vì vậy, chính sách miễn viện phí cơ bản dựa trên BHYT toàn dân, kết hợp ngân sách nhà nước và nguồn lực xã hội hóa được kỳ vọng giảm bớt gánh nặng này.
Theo đó, ngân sách nhà nước và quỹ BHYT sẽ chi trả các chi phí y tế cơ bản, thiết yếu, giảm tối đa gánh nặng tài chính cho người dân, trước hết là đối tượng chính sách xã hội, người yếu thế và nhóm thu nhập thấp. Dịch vụ y tế vượt mức cơ bản vẫn do người bệnh chi trả để nâng cao ý thức sử dụng dịch vụ hợp lý.
Đáng chú ý, lộ trình miễn viện phí sẽ được triển khai theo ba giai đoạn. Giai đoạn từ năm 2026-2027, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất một lần/năm, tùy nhóm đối tượng và ưu tiên lộ trình. Người tham gia BHYT thuộc hộ cận nghèo, người từ 75 tuổi trở lên hưởng trợ cấp hưu trí xã hội được chi trả 100% chi phí khám, chữa bệnh trong phạm vi quyền lợi.
Đồng thời tăng tỷ lệ, mức thanh toán BHYT đối với thuốc, dịch vụ kỹ thuật... Tăng mức đóng BHYT từ năm 2027 (khoảng 5,1%), ngân sách đóng, hỗ trợ đóng cho đối tượng chính sách xã hội.
Giai đoạn 2028-2030, giảm chi tiền túi xuống dưới 30%, mở rộng danh mục thuốc, thiết bị và kỹ thuật được BHYT thanh toán; thí điểm sàng lọc hai, ba bệnh có chi phí hiệu quả; chi trả dịch vụ phòng bệnh từ Quỹ BHYT; nâng tỷ lệ bao phủ BHYT trên 95%.
Từ năm 2030, tăng mức đóng BHYT lên 5,4%; thí điểm BHYT bổ sung, đa dạng các gói BHYT chăm sóc dài hạn, hướng tới BHYT toàn dân; miễn viện phí trong phạm vi gói dịch vụ cơ bản và sàng lọc 3-5 bệnh phổ biến. Từ năm 2032, hoàn thiện y tế cơ sở và hệ thống thanh toán BHYT thông minh, đa tầng, đa gói quyền lợi.
Lý giải thêm về việc tăng mức đóng BHYT, bà Trần Thị Trang - Vụ trượng Vụ BHYT (Bộ Y tế) cho hay, mức đóng BHYT hơn 10 năm nay chưa tăng, trong khi phạm vi quyền lợi ngày càng mở rộng, mô hình bệnh tật thay đổi, chi phí điều trị cao hơn. Nhu cầu sử dụng dịch vụ y tế của người dân cũng liên tục tăng, số lượt khám, chữa bệnh năm sau luôn cao hơn năm trước.
"Nếu không tăng mức đóng BHYT sẽ không đủ nguồn lực để chi trả toàn bộ nhu cầu chi phí y tế phát sinh" - bà Trang nói và cho biết, để bảo đảm tính khả thi và phù hợp khả năng chi trả của người dân, doanh nghiệp và ngân sách, mức đóng BHYT sẽ tăng theo lộ trình, không đột ngột.
Thống kê của Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho thấy, Quỹ BHYT hiện chi trả 87- 89% tổng chi phí khám, chữa bệnh, phần còn lại 11-13% người dân sẽ đồng chi trả. Như vậy, nếu triển khai miễn viện phí cơ bản, gánh nặng tài chính sẽ giảm mạnh, giúp người dân dễ dàng tiếp cận dịch vụ y tế.
Xây dựng gói dịch vụ y tế cơ bản phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội
Theo tính toán của Bộ Y tế, chi phí khám sức khỏe định kỳ bình quân khoảng 250.000 đồng/lần; với 100 triệu dân, ngân sách cần khoảng 25.000 tỷ đồng/năm. Nếu toàn bộ người tham gia BHYT đều đi khám định kỳ, Quỹ BHYT có thể chi trả phần lớn, phần còn lại có thể từ ngân sách hoặc xã hội hóa. Với các giải pháp đồng bộ, việc triển khai miễn viện phí cơ bản hoàn toàn khả thi.
Tuy nhiên, việc triển khai miễn viện phí cơ bản cũng còn tiềm ẩn không ít thách thức như nguy cơ lạm dụng dịch vụ y tế có thể gây bội chi Quỹ BHYT; chi phí khám, chữa bệnh vẫn tăng cao với số lượt khám BHYT tăng, làm gia tăng chi phí…
Vì vậy, Bộ Y tế đang thúc đẩy các giải pháp đồng bộ nhằm triển khai chính sách miễn viện phí cơ bản, hướng tới giảm gánh nặng tài chính cho người dân cũng như nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực y tế. Theo đó, việc nâng cao chất lượng dịch vụ tại tuyến y tế cơ sở, áp dụng công nghệ số và cơ chế thanh toán thông minh được xem là trọng tâm.
Đại biểu Quốc hội Trần Khánh Thu (Đoàn Hưng Yên) - cho rằng, cần đầu tư đủ về nhân lực, cơ sở vật chất và có lộ trình rõ ràng. Tính khả thi của chính sách phụ thuộc vào ba yếu tố: Đầu tư đúng mức cho hệ thống y tế cơ sở; cải thiện chính sách về nhân lực y tế một cách thực chất; tổ chức khám sức khỏe định kỳ linh hoạt, sáng tạo, ứng dụng khoa học - công nghệ và mô hình khám lưu động.
Nghị quyết số 72-NQ/TW không đặt mục tiêu “miễn phí tuyệt đối”, mà hướng đến giảm tối đa chi phí đồng chi trả của người dân, tăng độ bao phủ BHYT, giảm tử vong do phát hiện bệnh muộn và xây dựng hệ thống y tế công bằng, hiệu quả, bền vững.
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan
Để giảm quá tải bệnh viện tuyến trên và giúp người dân được chăm sóc sức khỏe ban đầu ngay tại cộng đồng, Bộ Y tế đề xuất tăng cường năng lực cho các trạm y tế, bao gồm đầu tư đồng bộ về nhân lực, cơ sở vật chất và trang thiết bị.
Song song đó, các cơ sở khám, chữa bệnh cần tuân thủ nghiêm quy trình giám định và thanh toán, kiên quyết không thanh toán chi phí không hợp lý, bảo đảm thực hiện đúng các cam kết trong hợp đồng khám, chữa bệnh.
Đặc biệt, nhiều ý kiến cho rằng yếu tố then chốt để triển khai hiệu quả chính sách miễn viện phí cơ bản là cần xây dựng gói dịch vụ y tế cơ bản phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội. Gói dịch vụ này xác định rõ các dịch vụ thiết yếu mà Quỹ BHYT và Nhà nước chi trả, trước hết là các dịch vụ khám, chữa bệnh thông thường, sàng lọc và chẩn đoán sớm.
Việc xác định danh mục dịch vụ, kỹ thuật và thuốc phải dựa trên nghiên cứu khoa học, hiệu quả chi phí và tầm quan trọng y tế, vừa mang lại quyền lợi thiết thực, vừa bảo đảm quỹ tài chính không quá tải.
