Ngành tài chính tiên phong đổi mới tư duy và thể chế

Tinh gọn bộ máy, đổi mới tư duy quản trị

Năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng của ngành tài chính khi vừa tinh gọn mạnh mẽ bộ máy tổ chức, vừa đổi mới tư duy quản trị theo hướng kiến tạo, nâng cao vai trò tham mưu chiến lược trong điều hành kinh tế vĩ mô.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng, đây là năm đầu tiên bộ máy mới vận hành sau hợp nhất, sáp nhập. Việc giảm 37% đơn vị đầu mối từ Trung ương đến địa phương là cuộc cải cách lớn, đặt ra nhiều thách thức, song toàn ngành đã từng bước ổn định tổ chức, duy trì hiệu quả hoạt động.

Không chỉ tinh gọn bộ máy, năm 2025 còn ghi dấu ấn về đổi mới cách tiếp cận thể chế. Khối lượng văn bản chính sách được xây dựng ở mức cao, gắn với yêu cầu phân cấp, phân quyền và tháo gỡ các “điểm nghẽn” phát triển. Trên nền tảng đó, ngành tài chính tham mưu Chính phủ các kịch bản điều hành nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng trên 8%, đồng thời kiểm soát lạm phát và giữ vững ổn định vĩ mô.

Tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026 ngành tài chính, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính khái quát đóng góp của ngành bằng một số từ khóa chính: “Tham mưu chính xác, bộ máy tinh gọn, thể chế hoàn thiện”. Theo Thủ tướng, ngành tài chính không chỉ thực hiện nhiệm vụ quản lý thu - chi, mà đã trở thành cơ quan tham mưu chiến lược, điều phối nguồn lực phát triển.

“Tham mưu chính xác” thể hiện ở việc chủ động xây dựng các kịch bản tăng trưởng linh hoạt, góp phần đưa GDP năm 2025 ước đạt trên 8%, quy mô nền kinh tế khoảng 514 tỷ USD. “Bộ máy tinh gọn” được khẳng định bằng việc thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW, hợp nhất nhiều cơ quan, giảm mạnh đầu mối tổ chức và tinh giản biên chế nhưng hiệu năng được nâng lên rõ rệt.

Song song với tinh gọn bộ máy, công cuộc hoàn thiện thể chế được đẩy nhanh với hàng loạt luật, nghị quyết quan trọng do Bộ chủ trì soạn thảo được Quốc hội thông qua; dịch vụ công trực tuyến tiếp tục mở rộng, nhiều điều kiện kinh doanh được cắt giảm. Việc chuẩn bị hành lang pháp lý cho Trung tâm Tài chính quốc tế và thí điểm thị trường tài sản mã hóa cho thấy tinh thần chủ động bắt nhịp các xu thế tài chính toàn cầu. Chuyển đổi từ thể chế quản lý sang thể chế kiến tạo không còn là khẩu hiệu, mà đang dần hiện hữu trong thực tiễn điều hành.

Điều hành tài khóa chủ động, tạo nền tảng thu - chi bền vững

Đổi mới tư duy thể hiện rõ trong điều hành chính sách tài khóa. Năm 2025, chính sách tài khóa được triển khai chủ động, linh hoạt và có trọng tâm. Trên cơ sở đánh giá sát khó khăn của doanh nghiệp và người dân, Bộ Tài chính đề xuất nhiều chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí, lệ phí và tiền thuê đất.

Tổng quy mô hỗ trợ theo các chính sách này ước khoảng 244.500 tỷ đồng; thực tế triển khai đạt khoảng 250.900 tỷ đồng, trong đó gia hạn khoảng 122.000 tỷ đồng, miễn, giảm khoảng 128.900 tỷ đồng. Các gói hỗ trợ giúp nền kinh tế ứng phó kịp thời với biến động từ bên ngoài, góp phần tạo việc làm, kiểm soát lạm phát và bảo đảm an sinh xã hội.

Song song với hỗ trợ, kỷ luật thu ngân sách được siết chặt. Bộ Tài chính chỉ đạo cơ quan thuế, hải quan tăng cường phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương để thu đúng, thu đủ, mở rộng cơ sở thuế, chống thất thu, nhất là trong các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro như đất đai, bất động sản, thương mại điện tử và giao dịch xuyên biên giới.

Nhờ các giải pháp đồng bộ, lũy kế thu ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2025 đạt khoảng 2.650.000 tỷ đồng, vượt xa dự toán, tăng 30,3% so với cùng kỳ năm 2024. Tỷ lệ động viên vào NSNN đạt khoảng 20,7% GDP, tạo thêm nguồn lực cho cải cách tiền lương, đầu tư phát triển và bảo đảm an sinh xã hội.

Ở chiều chi, kỷ luật tài khóa tiếp tục được củng cố. Bộ Tài chính hướng dẫn các Bộ, ngành, địa phương triệt để tiết kiệm chi thường xuyên, tiết kiệm thêm 10% để tạo nguồn cải cách tiền lương, bố trí 3% tổng chi NSNN cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số…

Các giải pháp cắt giảm chi thường xuyên chưa phân bổ và tiếp tục tiết kiệm trong 7 tháng cuối năm đã tạo nguồn đầu tư xây dựng hàng trăm trường nội trú, bán trú cho học sinh vùng sâu, vùng xa, với tổng số tiết kiệm khoảng 5.400 tỷ đồng. Lũy kế chi NSNN năm 2025 ước đạt 2.424.600 tỷ đồng; trong đó chi đầu tư phát triển đạt trên 95% dự toán Quốc hội quyết định, tỷ lệ giải ngân đạt hơn 82% kế hoạch Thủ tướng giao.

Những con số này cho thấy cách tiếp cận mới trong quản lý tài chính công: Tiết kiệm để đầu tư cho tương lai, ưu tiên nguồn lực cho các nhiệm vụ trọng yếu. Tinh gọn bộ máy vì thế không chỉ là bài toán tổ chức, mà là nền tảng để ngành tài chính đổi mới tư duy quản trị và nâng cao hiệu quả điều hành.

Tiên phong đổi mới để hướng tới tăng trưởng cao và bền vững

Bước sang năm 2026, yêu cầu đặt ra đối với ngành tài chính càng cao khi mục tiêu tăng trưởng được xác định ở mức hai con số, trong khi vẫn phải giữ vững ổn định vĩ mô và kiểm soát lạm phát.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng khẳng định toàn ngành sẽ tiếp tục đổi mới tư duy, cách thức triển khai trên tất cả các mặt công tác; tăng cường phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương để hiện thực hóa các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước và Chính phủ.

Phát biểu chỉ đạo, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh phương châm điều hành với các từ khóa: Khát vọng hùng cường, thể chế tiên phong, điều hành hiệu quả, số hóa đi đầu, thu - chi đột phá và tài chính bền vững. Trong đó, yêu cầu xuyên suốt là ngành tài chính phải đi đầu trong đổi mới tư duy và thể chế, xứng đáng là cơ quan tham mưu tổng hợp của Chính phủ.

Tinh thần ấy được cụ thể hóa bằng định hướng chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo; biến thể chế từ “điểm nghẽn” thành lợi thế cạnh tranh quốc gia. Cùng với đó là yêu cầu tham mưu các giải pháp điều hành chính sách tài khóa mở rộng hợp lý, có trọng tâm, trọng điểm, bảo đảm an ninh tài chính quốc gia; tập trung nguồn lực cho các dự án hạ tầng chiến lược và đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công.

Thủ tướng cũng nhấn mạnh phương thức quản trị mới với “6 rõ: Rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả”, nhằm biến khát vọng tăng trưởng cao thành hành động cụ thể, đo đếm được.

Hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số năm 2026, Thủ tướng khẳng định đây là cột mốc khả thi nếu toàn hệ thống chính trị hành động quyết liệt, đồng bộ. Với truyền thống 80 năm, ngành tài chính được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát huy vai trò tiên phong, góp phần chuyển hóa khát vọng phát triển thành những kết quả kinh tế - xã hội cụ thể, đóng góp quan trọng cho sự bứt phá của đất nước./.