Cơ hội vàng để kiến tạo Thủ đô xứng tầm vóc
Theo định hướng của Ủy ban nhân dân (UBND) TP. Hà Nội, tiến trình tái cấu trúc mô hình phát triển Thủ đô trong bản quy hoạch mới sẽ được vận hành theo cơ chế đô thị đa cực - đa trung tâm, đan xen chặt chẽ với cấu trúc đô thị đa tầng - đa lớp. Mục tiêu của chiến lược này là phân bổ lại hợp lý, khoa học quy mô dân cư, không gian sản xuất, dịch vụ cũng như hệ thống hạ tầng; từ đó giảm tải áp lực cho khu vực đô thị lõi, nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng phát triển đô thị.
Chia sẻ tại cuộc họp báo do UBND TP. Hà Nội tổ chức mới đây, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh cho biết, quy hoạch tổng thể Thủ đô lần này được xây dựng trên triết lý xuyên suốt: “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”. Bản quy hoạch xác định rõ 9 trục phát triển không gian; trong đó, trục sông Hồng được định vị là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo, giữ vai trò trung tâm, kết nối trực tiếp với vùng Thủ đô, vùng đồng bằng sông Hồng và các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế.
Dưới góc nhìn chuyên môn, Kiến trúc sư Phạm Tuấn Long đánh giá, với khung quy hoạch này, Hà Nội sẽ từng bước xóa bỏ tình trạng quy hoạch chắp vá, thiếu đồng bộ kéo dài nhiều năm qua. Không gian mới cho phép Thủ đô mở rộng dư địa phát triển bền vững, gắn kết hài hòa kiến trúc, cảnh quan với các yếu tố kinh tế, văn hóa. Đây là tiền đề để kiến tạo một không gian di sản vừa mang nhịp đập hiện đại, vừa gìn giữ trọn vẹn bản sắc đặc trưng.
Đặt vấn đề quy hoạch Thủ đô trên nghị trường khi thảo luận về Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) tại Kỳ họp thứ Nhất (Quốc hội khóa XVI), đại biểu Trần Thị Nhị Hà (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội) thẳng thắn chỉ ra những bất cập từ thực tiễn. Hiện nay, tại nhiều xã đã hình thành các khu đô thị mới, nhà ở cao tầng với tính chất đô thị rõ nét; trong khi đó, nhiều phường vẫn tồn tại các khu vực dân cư nông thôn và hoạt động sản xuất nông nghiệp. Sự đan xen này tạo ra lực cản lớn trong công tác quản lý dân cư và tổ chức đời sống cộng đồng. Theo đại biểu, Dự thảo Luật đã định hướng xây dựng quy hoạch tổng thể Thủ đô theo hướng tích hợp, ổn định. Vì vậy, “nếu thiếu cơ chế linh hoạt ngay từ bây giờ sẽ tạo ra độ trễ về thể chế, làm giảm hiệu lực, hiệu quả quản trị” - đại biểu phân tích.
Đồng tình với quan điểm phát triển chiều sâu, đại biểu Bùi Hoài Sơn (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội) nhấn mạnh, vượt ra ngoài khuôn khổ vật lý của một đô thị, Hà Nội còn là một không gian di sản tiêu biểu, mang tính đại diện cho cả nước. Do đó, tiến trình triển khai quy hoạch tổng thể Thủ đô cần xoay quanh trục không gian di sản - từ những nếp nhà cổ đến các khu di tích - để biến những không gian tĩnh lặng thành những “người kể chuyện” sống động. Quan trọng hơn, người dân phải được “sống” ngay trong chính di sản của mình. Tuy nhiên, “đó phải là một không gian đáng sống, chứ không phải cảnh chật chội như hiện nay” - vị đại biểu nhấn mạnh.
Giới chuyên gia kinh tế đô thị cũng nhận định, định hướng tái cấu trúc đô thị Hà Nội không chỉ là sự mở rộng về quy mô, mà còn là sự đổi mới căn bản trong cách tổ chức không gian sống gắn với hệ thống hạ tầng giao thông. Cơ hội để tái thiết kế tổng thể mạng lưới giao thông đang mở ra và gắn kết chặt chẽ với quá trình tái cấu trúc đô thị.
Tạo không gian đáng sống: Giải bài toán sinh kế và an sinh
Nhằm hiện thực hóa quy hoạch, Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội cho biết Thành phố sẽ triển khai điều tiết dân cư theo mô hình đa cực, đa trung tâm nhằm “hạ nhiệt” áp lực cho khu vực nội đô. Hà Nội dự kiến thực hiện cuộc di dời khoảng 861.000 dân tại các khu vực lõi (gồm khu phố cổ, phố cũ, khu vực Hồ Tây và vùng phía trong Vành đai 3) để tạo lập không gian phát triển mới. Việc tái phân bổ dân cư được kỳ vọng sẽ giúp giảm tải hạ tầng cho lõi đô thị, đồng thời tạo động lực phát triển cho các khu vực vệ tinh.
Theo lộ trình, người dân thuộc diện di dời sẽ được phân luồng: Một phần tái định cư tại chỗ, phần còn lại chuyển đến các khu đô thị mới tại Đông Anh, Gia Lâm, Hòa Lạc.
Cụ thể, khu vực trục sông Hồng dự kiến di dời khoảng 200.000 người; khu vực Hồ Tây và vùng phụ cận khoảng 200.000 người; thí điểm một số ô phố trong vành đai 3 khoảng 42.000 người; khu nội đô lịch sử (phố cổ, phố cũ) khoảng 49.000 người; các khu vực còn lại phía trong Vành đai 3 khoảng 370.000 người.
Nhìn nhận khách quan, chủ trương di dời, tái định cư là cần thiết và nhận được sự đồng thuận cơ bản từ người dân. Tuy nhiên, những băn khoăn vẫn hiện hữu khi nhìn vào thực trạng một số khu tái định cư trước đây - nơi còn thiếu đồng bộ về hạ tầng và điều kiện sống.
“Thực hiện chủ trương di dời để Thủ đô đẹp hơn, dù rất buồn, chúng tôi vẫn đồng tình chuyển đến nơi ở mới, nhưng Thành phố phải bảo đảm điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn hiện tại” - một người dân thuộc diện di dời bày tỏ. Nhiều ý kiến cũng mong muốn có chính sách hỗ trợ sinh kế, việc làm khi chuyển đến nơi ở mới, nhất là với những hộ dân đang có nguồn thu ổn định tại khu phố cổ.
Tại phiên thảo luận tổ về Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu phát triển các đô thị vệ tinh theo tiêu chuẩn hiện đại, đồng bộ về nhà ở xã hội, y tế, giáo dục, không gian xanh và hệ thống giao thông công cộng - điều kiện then chốt để giãn dân nội đô, giảm áp lực hạ tầng và tổ chức lại không gian đô thị một cách bền vững.
Khi các thành phố vệ tinh có đầy đủ tiện ích và kết nối giao thông thuận tiện, người dân sẽ sẵn sàng rời bỏ những căn gác xép chật hẹp trong phố cổ để ra ngoài sinh sống.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm
Từ góc độ kinh tế học đô thị, GS. Đặng Hùng Võ - nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đưa ra lời cảnh báo sâu sắc: Quy hoạch nếu chỉ dừng lại ở các mệnh lệnh hành chính, trong khi người dân bị buộc phải di dời lại không được chia sẻ lợi ích tương xứng, chắc chắn sẽ làm bùng phát các khiếu kiện và đối mặt với nguy cơ trở thành “quy hoạch đẹp trên giấy”. Để hóa giải nguy cơ này, GS. Đặng Hùng Võ đặc biệt lưu ý: "Cần thiết phải xây dựng cơ chế phân phối địa tô minh bạch; ưu tiên tái định cư tại chỗ; công khai việc tăng tầng, chuyển đổi công năng; đồng thời thiết kế các gói an sinh đô thị".
Rõ ràng, để một quy hoạch mang tầm vóc thế kỷ thực sự đi vào đời sống, những chính sách đi kèm không thể chỉ là những con số vĩ mô khô cứng, mà phải thấm đẫm "hơi thở cuộc sống", đặt lợi ích chính đáng và sinh kế bền vững của người dân vào vị trí trung tâm của mọi sự phát triển./.
