Bảo đảm thể chế phát triển đặc biệt, vượt trội cho Thủ đô

Tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô

Sáng 12/3, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội tổ chức Phiên họp thẩm tra sơ bộ Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Trình bày tóm tắt Tờ trình Dự án Luật tại Phiên họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho biết, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 chương, 36 điều (giảm 18 điều so với Luật Thủ đô số 39/2024/QH15); quy định về vị trí, vai trò của Thủ đô; cơ chế, chính sách, thẩm quyền, trách nhiệm xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô.

Với cách tiếp cận mới trong xây dựng luật theo tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW và các quan điểm xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi), thay vì quy định cụ thể các nội dung như tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, Dự thảo mới tập trung phân quyền cho Thành phố quyết định, tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô; đồng thời tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Theo thống kê, có 180 thẩm quyền được giao cho chính quyền TP Hà Nội. Trong đó, 49 thẩm quyền đã được quy định từ Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 và Nghị quyết số 258/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội; 47 thẩm quyền khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên; 84 thẩm quyền mới chưa có quy định của cơ quan nhà nước cấp trên - Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú cho biết.

Thay mặt Nhóm nghiên cứu của Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp trình bày báo cáo tóm tắt ý kiến nghiên cứu thẩm tra sơ bộ Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Phương Thuỷ cho biết, Nhóm nghiên cứu tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024 với những lý do như đã nêu tại Tờ trình của Chính phủ.

Việc sửa đổi Luật Thủ đô là rất cần thiết nhằm xác lập và bảo đảm một thể chế phát triển đặc biệt, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, đủ năng lực giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô; phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất đặc thù, đặc biệt của Thủ đô; đưa thể chế, pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh khu vực và quốc tế để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững và thực hiện tốt vai trò, sứ mệnh tiên phong của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Làm rõ nguyên tắc, tiêu chí phân quyền

Tại Phiên họp, các đại biểu bày tỏ tán thành với các quan điểm, nguyên tắc xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) theo Tờ trình số 61/TTr-CP của Chính phủ.

Về việc trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền toàn diện, vượt trội hơn gắn với trách nhiệm giải trình, các ý kiến tán thành quan điểm sửa đổi theo hướng Thủ đô không chỉ “thực thi chính sách” mà còn phải được giao vai trò “thiết kế chính sách” ở tầm cao hơn để đáp ứng mục tiêu, yêu cầu, kỳ vọng phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới.

Các ý kiến đánh giá, các quy định của Dự thảo Luật sẽ tạo động lực, đột phá mới cho Thủ đô, giải quyết các điểm nghẽn, thách thức và tạo thể chế thuận lợi, dẫn đường, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.

Để quan điểm nêu trên được thể hiện nhất quán và bảo đảm tính khả thi trong Dự thảo Luật, các ý kiến cho rằng, việc phân quyền phải bảo đảm yêu cầu 6 rõ: rõ người, rõ việc, rõ quy trình (trách nhiệm), rõ thời gian, rõ sản phẩm (kết quả) và rõ hiệu quả.

Theo đó, Dự thảo Luật cần rà soát, làm rõ nguyên tắc và tiêu chí phân quyền; làm rõ tiêu chí, nguyên tắc phân định thẩm quyền giữa các chủ thể của chính quyền Thành phố và xem xét, bổ sung cơ chế phân quyền phù hợp cho cấp xã, phường, bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống chính quyền đô thị và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trên địa bàn Thủ đô.

Đồng thời, việc phân quyền phải có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với bối cảnh thực tiễn phát triển của Thủ đô và phải gắn với khả năng cân đối ngân sách, năng lực thực thi của chính quyền Thành phố.

Các ý kiến cũng nhấn mạnh nguyên tắc phân quyền phải gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình. Một số ý kiến đề nghị cần có cơ chế báo cáo, xin ý kiến cấp có thẩm quyền trước khi tiến hành thí điểm các cơ chế, chính sách khác với quy định của luật, nghị quyết của Quốc hội…

Giải trình tại Phiên họp, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu cho biết, Thành phố đang được giao thực hiện 3 nhiệm vụ bao gồm: xây dựng Nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm và cùng Bộ Tư pháp xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) với quan điểm phân cấp toàn diện cho TP Hà Nội, giao cho Thành phố thử nghiệm các cơ chế, chính sách cho cả nước chứ không chỉ riêng Thành phố.

Lãnh đạo TP Hà Nội bày tỏ kỳ vọng Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ là luật khung, luật giao thẩm quyền, hạn chế quy định những vấn đề chi tiết; giao thẩm quyền cho TP Hà Nội để Thành phố có điều kiện linh hoạt triển khai thực hiện các nhiệm vụ.

Kết luận nội dung Phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, về cơ bản, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành Luật Thủ đô (sửa đổi). Hồ sơ Dự án Luật đủ điều kiện trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại phiên họp tới đây.