Đại hội XIV và bước ngoặt về chất lượng phát triển

Văn kiện Đại hội XIV đã phản ánh rõ sự chuyển biến ấy trong tư duy phát triển. Các mục tiêu tăng trưởng vẫn được đặt ra ở mức cao, nhưng điều đáng chú ý hơn là cách Đảng ta xác lập chuẩn phát triển mới, trong đó hiệu quả, bền vững, kỷ luật và trách nhiệm giải trình được đặt ngang hàng với tốc độ. Đây chính là bước ngoặt quan trọng về chất lượng phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Từ tốc độ sang chất lượng: Sự chuyển trục tư duy phát triển

Trong suốt nhiều thập kỷ, tăng trưởng nhanh từng là yêu cầu mang tính sinh tồn của nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, Văn kiện Đại hội XIV cho thấy Đảng đã nhìn rất rõ giới hạn của mô hình phát triển dựa chủ yếu vào mở rộng đầu tư, khai thác tài nguyên và sử dụng lao động giá rẻ.

Đại hội khẳng định yêu cầu “đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả, năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế”, coi đây là định hướng xuyên suốt của giai đoạn phát triển mới. Điều này cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt từ tư duy ưu tiên tốc độ sang tư duy coi trọng chất lượng tăng trưởng.

Chất lượng ấy không chỉ được đo bằng các chỉ tiêu kinh tế thuần túy, mà còn gắn với khả năng sử dụng hiệu quả nguồn lực xã hội, mức độ bền vững tài khóa, năng lực chống chịu trước rủi ro và tác động tích cực đối với môi trường, xã hội. Một nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhưng để lại gánh nặng nợ công, lãng phí đầu tư hay suy thoái môi trường không còn được xem là thành công.

Như tinh thần Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh, phát triển trong giai đoạn mới phải là phát triển “bền vững hơn, bao trùm hơn và có trách nhiệm hơn với tương lai”...

Nâng chuẩn phát triển quốc gia: hiệu quả, minh bạch và trách nhiệm

Một điểm rất đáng chú ý trong Văn kiện Đại hội XIV là việc Đảng không chỉ xác lập các mục tiêu phát triển mới, mà còn nâng chuẩn phát triển quốc gia. Phát triển không còn được hiểu đơn giản là mở rộng quy mô, mà là quá trình tạo ra giá trị gia tăng cao hơn từ cùng một lượng nguồn lực.

Đại hội nhấn mạnh yêu cầu “nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực của Nhà nước và xã hội”, coi đây là điều kiện then chốt để bảo đảm tăng trưởng bền vững. Trong bối cảnh nguồn lực không phải là vô hạn, mỗi quyết định đầu tư, mỗi chính sách phân bổ ngân sách đều hàm chứa những chi phí cơ hội đối với tương lai.

Chính vì vậy, minh bạch và trách nhiệm giải trình được đặt ở vị trí trung tâm của tư duy phát triển mới. Lãng phí, thất thoát không còn là những “sai sót kỹ thuật” có thể chấp nhận được, mà trở thành vấn đề liên quan trực tiếp đến kỷ cương, kỷ luật và đạo đức phát triển. Văn kiện Đại hội XIV đã thẳng thắn chỉ ra yêu cầu phải “kiên quyết phòng, chống lãng phí”, coi đây là một nội dung quan trọng trong quản trị quốc gia hiện đại.

Nâng chuẩn phát triển cũng đồng nghĩa với việc không chấp nhận những thành tích ngắn hạn đánh đổi bằng rủi ro dài hạn. Phát triển chỉ thực sự có ý nghĩa khi thành quả của hôm nay không trở thành gánh nặng cho các thế hệ mai sau.

Chất lượng phát triển bắt đầu từ chất lượng quản trị

Một thông điệp xuyên suốt của Đại hội XIV là: Không thể có phát triển chất lượng cao nếu không có quản trị quốc gia tương xứng. Văn kiện Đại hội dành nhiều dung lượng để nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong thực thi.

Quản trị tốt trước hết thể hiện ở kỷ luật tài khóa, kỷ cương đầu tư công và quản lý chặt chẽ tài sản công. Đại hội khẳng định phải “nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng tài sản công, vốn nhà nước”, coi đây là nền tảng để bảo đảm an toàn tài chính quốc gia và niềm tin xã hội.

Một nền quản trị yếu kém sẽ làm méo mó các mục tiêu phát triển, khiến nguồn lực bị phân tán, thất thoát hoặc sử dụng sai mục đích. Ngược lại, quản trị tốt giúp nhận diện rủi ro ngay từ khâu thiết kế chính sách, giảm chi phí sửa sai và tạo ra môi trường phát triển ổn định, có thể dự báo.

Đại hội XIV đã gửi đi thông điệp rất rõ ràng: Kiểm soát, giám sát không phải là lực cản của phát triển, mà là điều kiện để phát triển đi xa hơn, bền vững hơn.

Phát triển có kỷ luật: Nét mới trong tư duy phát triển

Một trong những điểm ít được nhấn mạnh trực diện nhưng có ý nghĩa quyết định của Đại hội XIV là yêu cầu phát triển phải có kỷ luật. Kỷ luật ở đây không chỉ là kỷ luật hành chính, mà là kỷ luật tài chính, kỷ luật đầu tư và kỷ luật thực thi chính sách.

Văn kiện Đại hội XIV nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu quản lý chặt chẽ nợ công, bảo đảm an toàn tài chính quốc gia và nâng cao hiệu quả đầu tư công. Điều này cho thấy Đảng ta đã nhìn rất rõ mối quan hệ giữa phát triển và an toàn, giữa mở rộng đầu tư và khả năng kiểm soát rủi ro.

Phát triển có kỷ luật cũng đồng nghĩa với việc mọi nguồn lực công đều phải được giám sát, đánh giá và sử dụng đúng mục tiêu. Các thiết chế kiểm tra, giám sát, trong đó có kiểm toán, không chỉ đóng vai trò phát hiện sai phạm, mà ngày càng trở thành bộ phận không thể thiếu của hệ sinh thái phát triển bền vững.

Chất lượng phát triển, xét đến cùng, được đo bằng khả năng tự kiềm chế của một quốc gia trước những cám dỗ của tăng trưởng nóng và lợi ích ngắn hạn.

Bước ngoặt về chất lượng phát triển

Đại hội XIV đã xác lập một sự điều chỉnh căn bản trong tư duy phát triển. Trọng tâm phát triển được chuyển từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng; từ ưu tiên tốc độ sang coi trọng hiệu quả và tính bền vững; từ gia tăng nguồn lực sang nâng cao năng lực quản trị và sử dụng nguồn lực.

Tinh thần xuyên suốt của Văn kiện Đại hội XIV cho thấy Đảng ta đã đặt ra những chuẩn mực phát triển cao hơn cho giai đoạn tới. Thành công của phát triển không chỉ được đánh giá bằng kết quả trước mắt, mà còn bằng mức độ an toàn, hiệu quả và khả năng duy trì ổn định trong dài hạn.

Từ Đại hội XIV, Việt Nam bước vào một giai đoạn phát triển mới, trong đó chất lượng phát triển trở thành thước đo trung tâm của năng lực quản trị quốc gia và trách nhiệm đối với tương lai đất nước./.