Tìm kiếm sự cân bằng của thị trường
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NNMT), trong tháng 10/2025, lượng gạo xuất khẩu ước đạt 421.100 tấn, tương đương 216,9 triệu USD, đưa tổng khối lượng gạo xuất khẩu 10 tháng đầu năm 2025 đạt 7,2 triệu tấn và kim ngạch xuất khẩu đạt 3,7 tỷ USD.
Philippines vẫn là thị trường tiêu thụ gạo lớn nhất của Việt Nam, chiếm 41,4% thị phần. Hai thị trường quan trọng khác là Ghana (12,3%) và Bờ Biển Ngà (11,3%).
Trên thị trường xuất khẩu, giá gạo của Việt Nam duy trì ổn định. Hiện gạo thơm 5% tấm giá dao động ở mức 415 - 430 USD/tấn; gạo 100% tấm dao động ở mức 314 - 317 USD/tấn; gạo Jasmine giá dao động 478 - 482 USD/tấn.
Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA)
Tính chung 10 tháng đầu năm, khối lượng, giá gạo xuất khẩu tại các thị trường chính của Việt Nam có xu hướng giảm. Nguyên nhân, theo các chuyên gia, là do nhu cầu của thị trường suy yếu và cạnh tranh gia tăng từ các nước sản xuất lớn trong khu vực.
Liên quan đến vấn đề này, đại diện một doanh nghiệp xuất khẩu gạo cho biết, việc các thị trường truyền thống như Philippines, Indonesia giảm nhập khẩu gạo trong thời gian vừa qua có ảnh hưởng đến khối lượng xuất khẩu gạo của Việt Nam. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn còn một số thị trường và khu vực thị trường rất rộng lớn chưa được khai thác hết là Trung Quốc, châu Phi và nhiều thị trường tiềm năng khác. Điển hình như Bangladesh ghi nhận mức tăng trưởng đột biến, cao gấp 155 lần so với cùng kỳ năm trước.
Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam Đỗ Hà Nam cho rằng, những biến động này cho thấy cơ cấu thị trường gạo Việt Nam đang mở rộng sang châu Phi và Nam Á nhằm bù đắp sự sụt giảm ở khu vực truyền thống.
Việc các thị trường chủ lực tạm dừng hoặc hạn chế nhập khẩu dẫn đến nguồn cung gạo đẩy lên cao, tạo ra áp lực cạnh tranh lớn cho các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, đồng thời khiến nhiều nông dân lo lắng khi giá lúa trong nước sụt giảm.
Để ứng phó với vấn đề này, Chính phủ và các ngành chức năng đang nỗ lực đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến, thúc đẩy giao thương, tìm "cửa ra" cho hạt gạo Việt. Vừa qua, Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn đã ký ban hành Quyết định về việc ký kết Bản ghi nhớ hợp tác thương mại gạo giữa Việt Nam và Singapore (có hiệu lực thi hành kể từ ngày 25/10). Điều này kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội rất lớn cho xuất khẩu gạo Việt.
"Việc Chính phủ Singapore đề xuất ký Hiệp định thương mại song phương mặt hàng gạo với Việt Nam có thể sẽ góp phần ổn định nguồn xuất khẩu gạo vào Singapore trong thời gian tới", ông Lê Thanh Tùng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam cho biết.
Hiện Bộ Công Thương đang chủ trì, phối hợp các cơ quan liên quan thúc đẩy khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký, đồng thời xúc tiến đàm phán ký các FTA mới với các thị trường tiềm năng như Trung Đông, châu Phi, Trung Á, Đông Âu, Nam Mỹ vào quý IV/2025. Đây đều là các khu vực thị trường gạo Việt Nam còn nhiều dư địa khai thác, do đó , ngành lúa gạo có thể kỳ vọng sớm vượt qua áp lực cạnh tranh và tăng trưởng mạnh mẽ hơn thời gian tới.
Trước đó, Bộ Công Thương Việt Nam cũng đã ký Bản ghi nhớ về thương mại gạo với Bộ Công Thương Senegal. Theo thỏa thuận, Việt Nam sẽ xuất khẩu 100.000 tấn gạo mỗi năm sang Senegal, tùy thuộc vào điều kiện sản xuất, thị trường và giá cả quốc tế tại thời điểm giao dịch.
Để nhanh chóng đưa thỏa thuận vào thực tiễn, Ủy ban nhân dân (UBND) TP. Cần Thơ đã có Công văn gửi Bộ Công Thương đề nghị hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu gạo trên địa bàn được tham gia thực hiện hợp đồng xuất khẩu gạo sang thị trường Senegal.
UBND TP. Cần Thơ cam kết sẽ đồng hành cùng doanh nghiệp, bảo đảm tuân thủ đầy đủ các quy định của nước sở tại, đồng thời tổ chức bàn giao gạo đúng thời hạn cho phía đối tác Senegal, góp phần thúc đẩy thương mại quốc tế và mở rộng thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam.
Lấy chất lượng làm lợi thế cạnh tranh
Thực tiễn cho thấy, bên cạnh vấn đề về thị trường tiêu thụ, hoạt động xuất khẩu gạo vừa qua còn bộc lộ những hạn chế, bất cập. Trong đó, chất lượng gạo tiếp tục là vấn đề cần được cải thiện; cùng với đó là nâng cao năng lực chế biến và xây dựng chuỗi cung ứng để gia tăng giá trị cho ngành hàng này.
Lãnh đạo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ NNMT) cho biết, diện tích thu hoạch và sản lượng lúa tăng so với cùng kỳ năm trước. Diện tích lúa đã thu hoạch ước đạt 5,5 triệu ha, tăng 0,5% so với cùng kỳ năm trước; sản lượng ước trên diện tích thu hoạch đạt 34,8 triệu tấn, bằng 100,1% so với cùng kỳ.
Nguồn cung này đang tạo ra một nền tảng vững chắc cho hoạt động xuất khẩu, góp phần ổn định nguồn cung trong nước, nhất là vào thời điểm cuối năm, nhu cầu sử dụng gạo rất lớn.
Vấn đề được nhiều doanh nghiệp, chuyên gia trong lĩnh vực nông nghiệp quan tâm, đó là Việt Nam cần khẳng định vị thế nước xuất khẩu gạo không chỉ ở khối lượng, mà còn ở giá trị hạt gạo.
Liên quan đến vấn đề này, lãnh đạo Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường cho biết, Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” được coi là bước đột phá, góp phần giải quyết bài toán nâng cao chất lượng gạo, tăng năng suất và giảm tác động xấu đến môi trường.
Là một trong những vựa lúa của vùng Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước, TP. Cần Thơ hằng năm có tổng sản lượng lúa hằng năm đạt 5,11 triệu tấn, trong đó, tỷ lệ giống lúa chất lượng cao đạt trên 95%. Để đạt được kết quả này, một trong những bài học được ngành nông nghiệp Cần Thơ rút ra là chú trọng vào các loại gạo chất lượng cao. Địa phương cũng chú trọng trồng giống lúa ST25, cho sản phẩm gạo được xếp hạng "Gạo ngon nhất thế giới" tại các kỳ thi quốc tế.
Bên cạnh đó, thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp, Cần Thơ có 170.000 ha tham gia chương trình và có đóng góp quan trọng vào nguồn cung chất lượng cao cho hoạt động xuất khẩu.
“Những kết quả bước đầu này sẽ mở ra triển vọng để Thành phố hướng đến mục tiêu xuất khẩu gạo bền vững, gia tăng giá trị, giảm thiểu thách thức từ biến động thị trường” - lãnh đạo Sở NNMT thành phố cho biết.
Để đảm bảo việc xuất khẩu gạo được bền vững, gia tăng giá trị, sức cạnh tranh trước các thị trường khác, các chuyên gia cho rằng cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các ngành, các doanh nghiệp và người trồng trong việc đảm bảo nguồn hàng dựa trên quy hoạch vùng trồng; nâng cao chất lượng gạo từ loại gạo cho đến khâu thu hoạch, bảo quản…
Ngành nông nghiệp cần tiếp tục đẩy mạnh tái cơ cấu ngành lúa gạo, giảm diện tích lúa độc canh, phát triển mô hình xen canh, đa canh, tăng cường sản xuất lúa chất lượng cao và áp dụng khoa học, công nghệ, nông nghiệp thông minh. Trong đó, liên kết, hợp tác giữa doanh nghiệp, nông dân là giải pháp then chốt để xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo bền vững và phát triển thương hiệu gạo Việt.
Đồng thời, cơ quan chức năng cần tiếp tục quan tâm hỗ trợ các doanh nghiệp thu mua, vận chuyển bảo đảm chất lượng lúa gạo hàng hóa. Khẩn trương xem xét hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình hoàn tất thủ tục xuất nhập khẩu một cách nhanh chóng thuận tiện như áp dụng chuyển đổi số, giảm thời gian và chi phí trong hoạt động thu mua, xuất khẩu gạo...
Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp xuất khẩu gạo cần chú trọng duy trì chất lượng sản phẩm hàng hóa, tiếp tục nghiên cứu thị trường và đáp ứng tối đa các tiêu chuẩn mà nước nhập khẩu đưa ra. Đồng thời, coi trọng việc xây dựng, củng cố và quảng bá thương hiệu gạo Việt Nam trong các thị trường xuất khẩu.
Cần nhanh chóng làm thủ tục hoàn thuế Giá trị gia tăng cho doanh nghiệp xuất khẩu gạo, góp phần giúp doanh nghiệp thu hồi, bổ sung nguồn vốn cho sản xuất kinh doanh. Đơn giản hóa các thủ tục hải quan, thông quan, nhất là vào thời điểm các nước nhập khẩu có nhu cầu. Xem xét nâng hạn mức tín dụng và cung cấp vốn kịp thời để doanh nghiệp có thể thu mua, tạm trữ xuất khẩu gạo. Đồng thời, xem xét nâng mức dự trữ quốc gia trong ngắn hạn.
Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên phát biểu tại Hội nghị thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu gạo tháng 9/2025
