Thể chế hóa mạnh mẽ các cam kết khí hậu
Năm 2025, Việt Nam phải hứng chịu hậu quả nặng nề của 21 cơn bão và áp thấp nhiệt đới, khiến 420 người thiệt mạng, 730 người bị thương, tổng thiệt hại kinh tế ước tính khoảng 100.000 tỷ đồng. Những con số này là lời cảnh báo rõ ràng về tính cấp bách của việc ứng phó với BĐKH, trong đó thực hiện hiệu quả các cam kết tại COP26 là yêu cầu không thể trì hoãn.
Tại Phiên họp lần thứ sáu của Ban Chỉ đạo quốc gia triển khai thực hiện cam kết của Việt Nam tại COP26, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính - Trưởng Ban Chỉ đạo - nhấn mạnh: “Phấn đấu đưa Việt Nam đạt mục tiêu phát thải ròng bằng ‘0’ vào năm 2050 không chỉ là lời hứa, mà là cam kết hành động, là sứ mệnh chính trị của quốc gia; là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và mỗi người dân”.
Việt Nam đã huy động được khoảng 1 tỷ USD cho chuyển đổi năng lượng, qua đó khẳng định vị thế là điểm đến tin cậy của các nhà đầu tư quốc tế trong lĩnh vực phát triển xanh.
Trong bối cảnh thế giới biến động sâu sắc, nhiều quốc gia điều chỉnh chính sách khí hậu trước áp lực kinh tế - chính trị, Việt Nam vẫn kiên định quan điểm: Ứng phó với BĐKH là xu thế tất yếu, là lựa chọn chiến lược lâu dài. Chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, giảm phát thải không chỉ nhằm thực hiện nghĩa vụ quốc tế, mà còn là con đường để nâng cao năng lực cạnh tranh, vượt qua các rào cản xanh ngày càng khắt khe của thị trường toàn cầu.
Nhận thức chiến lược ấy đã được thể chế hóa ngày càng rõ nét trong các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước. Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, cùng nhiều nghị quyết quan trọng khác, đều xác định phát triển xanh là trụ cột then chốt. Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định tăng trưởng xanh vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển nhanh và bền vững.
Từ cam kết quốc tế đến chương trình hành động quốc gia, COP26 đã trở thành điểm khởi đầu cho một tiến trình chuyển đổi sâu rộng của nền kinh tế Việt Nam. Sau COP26, quá trình thể chế hóa các cam kết khí hậu được đẩy nhanh với nhiều bước đi cụ thể. Quốc hội đã thông qua, sửa đổi hàng loạt đạo luật quan trọng về đầu tư, đấu thầu, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả… Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ ban hành nhiều nghị định, quyết định liên quan đến phát triển năng lượng tái tạo, giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, hình thành và vận hành thị trường carbon.
Bộ, ngành và doanh nghiệp cùng nỗ lực
Trên nền tảng đó, các Bộ, ngành, địa phương chủ động lồng ghép mục tiêu giảm phát thải và thích ứng với BĐKH vào quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, thể hiện cam kết chính trị đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở.
Minh chứng là trong lĩnh vực nông nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã trình nhiều nghị định, dự thảo quan trọng, tạo cơ sở pháp lý cho đàm phán và trao đổi tín chỉ carbon quốc tế. Đề án một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp đang cho thấy những kết quả tích cực, vừa nâng cao thu nhập cho nông dân, vừa góp phần giảm phát thải khí nhà kính. Cùng với đó, Việt Nam đang xây dựng và cập nhật Đóng góp do quốc gia tự quyết định giai đoạn 2026-2035 (NDC 3.0), với các mục tiêu linh hoạt, phù hợp yêu cầu tăng trưởng nhanh trong giai đoạn tới.
Ở lĩnh vực xây dựng và giao thông, nhiều chính sách mang tính đột phá đã được ban hành nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, thu hút vốn tư nhân phát triển hạ tầng đường sắt, đường sắt đô thị, đô thị xanh. Quá trình điện khí hóa giao thông diễn ra nhanh chóng: Từ năm 2022 đến nay, số ô tô điện tăng hơn 28 lần, đạt khoảng 270.000 xe; xe buýt điện tăng gấp 4 lần, với hơn 1.100 xe đang hoạt động. Hiện cả nước có gần 600 công trình được chứng nhận là công trình xanh.
Ngành công thương tập trung đa dạng hóa nguồn năng lượng, thúc đẩy sử dụng năng lượng tái tạo, đồng thời hoàn thiện khung pháp lý cho hợp đồng mua bán điện trực tiếp. Việt Nam tích cực tham gia các sáng kiến quốc tế, trở thành thành viên chính thức của Liên minh Năng lượng Mặt trời Quốc tế (ISA), tham gia Cơ quan Năng lượng Tái tạo Quốc tế (IRENA).
Song song với việc hoàn thiện chính sách là nỗ lực huy động nguồn lực tài chính cho tăng trưởng xanh. Đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng xanh đạt trên 750.000 tỷ đồng, tăng hơn 10% so với năm trước. Khung pháp lý cho sàn giao dịch carbon trong nước đã được xây dựng, tạo nền tảng quan trọng cho việc hình thành và vận hành thị trường carbon.
Tiên phong trong chuyển đổi xanh, các tập đoàn nhà nước lớn như Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (PVN), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đẩy mạnh phát triển điện gió ngoài khơi, nâng cấp lưới điện, giải tỏa công suất năng lượng tái tạo. Nhiều doanh nghiệp tư nhân lớn như Vingroup, Vinamilk, TH True Milk chủ động đầu tư công nghệ sạch, công bố lộ trình trung hòa carbon, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng xanh toàn cầu.
Các nhiệm vụ trọng tâm
Bên cạnh những kết quả tích cực, Ban Chỉ đạo quốc gia triển khai thực hiện cam kết COP26 cũng thẳng thắn nhìn nhận: Tiến độ một số dự án trong khuôn khổ Tuyên bố chính trị thiết lập quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) và Sáng kiến Cộng đồng phát thải bằng “0” châu Á (AZEC) chưa đạt kỳ vọng; việc thực hiện NDC ở một số ngành, địa phương còn hình thức; quá trình nội luật hóa cam kết quốc tế có nơi chưa kịp thời.
Thời gian tới, trong bối cảnh tình hình thế giới tiếp tục biến động, thiên tai và BĐKH ngày càng phức tạp, để hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng “0”, Thủ tướng đã chỉ rõ 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm: Hoàn thiện thể chế; huy động tài chính xanh; thúc đẩy chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo; xây dựng mô hình quản trị quốc gia về phát triển xanh; đào tạo nguồn nhân lực.
Cùng với đó là các nhiệm vụ như: Thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải, sớm vận hành thị trường carbon; xanh hóa giao thông và phát triển hạ tầng sạc điện; đẩy mạnh năng lượng tái tạo; tăng cường dự báo, cảnh báo thiên tai; thúc đẩy hợp tác quốc tế và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn xanh toàn cầu.
Thủ tướng Phạm Minh Chính đã khẳng định: “Không ai an toàn nếu người khác không an toàn, không quốc gia nào an toàn nếu quốc gia bên cạnh không an toàn”. Quyết tâm hiện thực hóa cam kết COP26 vì thế không chỉ vì sự phát triển bền vững của Việt Nam, mà còn là đóng góp trách nhiệm vào nỗ lực chung của nhân loại trong việc bảo vệ Trái đất - ngôi nhà chung của thế giới./.
