Phát triển hệ sinh thái "kinh tế bạc" trở thành động lực mới cho tăng trưởng

Hội nghị do Hội Người cao tuổi Việt Nam và Bộ Y tế cùng các cơ quan liên quan phối hợp tổ chức, kết nối trực tuyến từ trụ sở Chính phủ tới các tỉnh, thành phố.

Hai yếu tố nền tảng về tư duy, nhận thức cho phát triển "kinh tế bạc"

Phát biểu kết luận, Thủ tướng nêu rõ, Hội nghị thống nhất cao về nhận thức chung: Người cao tuổi không phải là gánh nặng, mà là nguồn lực quý báu để phát triển đất nước; cả phía cung và phía cầu; thúc đẩy tiến bộ, công bằng xã hội và bảo đảm an sinh xã hội; đồng thời thể hiện tính nhân văn cao cả.

Cơ bản thống nhất với nội dung các báo cáo và ý kiến đóng góp của các đại biểu, Thủ tướng dành thời gian phân tích về xu hướng phát triển kinh tế bạc trên thế giới; chia sẻ về quan điểm, đường lối của Đảng, Nhà nước về người cao tuổi và phát triển "kinh tế bạc".

Thủ tướng cho biết, trên cơ sở đó, chúng ta đã hình thành 2 yếu tố nền tảng về tư duy, nhận thức cho phát triển "kinh tế bạc":

Một là, già hóa dân số không còn là thách thức, nguy cơ mà ngược lại còn mở ra một động lực, cơ hội và nguồn lực phát triển - "những pho từ điển sống", "kho tàng trí tuệ", "thế hệ vàng" của đất nước về truyền thống, kinh nghiệm quản lý, quản trị, kỹ năng sản xuất, tri thức sáng tạo…

Hai là, nguồn lực người cao tuổi là vốn quý của dân tộc, là lực lượng quan trọng của đất nước, là chỗ dựa nền tảng của gia đình và xã hội; vừa là người "gieo hạt", vừa là người "nuôi dưỡng", vừa là người "trao truyền", vừa là người tạo động lực, truyền cảm hứng đối với các thế hệ mai sau - như Tổng Bí thư Tô Lâm từng khẳng định: "Người cao tuổi Việt Nam vẫn thực sự là chỗ dựa vững chắc, giữ cho nước nhà ổn định, hòa bình để phát triển bền vững và tiến cùng thời đại".

Thủ tướng khẳng định: Người cao tuổi vừa là chủ thể, vừa là khách thể, vừa là trung tâm, là người thụ hưởng thành quả của phát triển "kinh tế bạc"; đồng thời đã có sự đổi mới trong tư duy, nhận thức: Từ "lực lượng nghỉ hưu" trở thành "nguồn lực tái đóng góp"; từ "người già thụ động" sang "người cao tuổi chủ động"; từ "đối tượng thụ hưởng kết quả" sang "động lực mới" cho sự phát triển; từ gánh nặng y tế sang tài sản xã hội; từ tập trung chữa bệnh sang phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe; từ tư duy "bảo đảm an sinh" sang tư duy "đầu tư và tạo giá trị mới"…

5 trọng tâm hành động và 3 trụ cột phát triển "kinh tế bạc"

Định hướng phát triển "kinh tế bạc" thời gian tới, Thủ tướng nêu rõ, thống nhất về tư duy, nhận thức: Phát triển kinh tế bạc bao trùm, toàn diện, đồng bộ, hài hòa giữa văn hóa với chính trị, kinh tế và xã hội, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, nhân dân làm chủ; phát triển "kinh tế bạc" với tinh thần chuyển từ "gánh nặng già hóa" sang "cơ hội phát triển kinh tế" gắn với thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng XIV, Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035; phát triển "kinh tế bạc" đặt trong một tổng thể nhất quán "Đảng lãnh đạo - Nhà nước kiến tạo - Công tư đồng hành - Cơ chế mở lối - Nguồn lực khơi thông - Công nghệ dẫn dắt - Xã hội đồng thuận - Nhân dân hạnh phúc - Đất nước phát triển".

Cùng với đó, xác định rõ "5 trọng tâm hành động" phát triển "kinh tế bạc": Nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy để thích ứng già hóa dân số gắn với phát triển "kinh tế bạc"; phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, mô hình phức hợp, "Làng Hạnh phúc", "Hội quán cao niên", "Câu lạc bộ người cao tuổi"; khuyến khích doanh nghiệp phát triển dịch vụ (du lịch dưỡng sinh, nhà ở thân thiện, công nghệ y tế, bảo hiểm hưu trí)-chuyển từ chăm sóc thụ động sang chăm sóc, phát huy vai trò và phát triển dịch vụ người cao tuổi; phát huy vai trò người cao tuổi trong xã hội (giáo dục truyền thống, tư vấn, kinh tế gia đình); tăng cường vai trò Hội Người cao tuổi Việt Nam (đại diện quyền lợi, xây dựng chính sách, kết nối nguồn lực).

Đồng thời, chú trọng "3 trụ cột" trong phát triển "kinh tế bạc": Người cao tuổi là trung tâm, là chủ thể; vừa là nguồn lực cung (với vai trò là một nguồn lao động giá trị, từng trải, giàu kinh nghiệm); vừa là động lực cầu (với vai trò là một lực lượng tiêu dùng quyền lực, có khả năng chi tiêu cao, nhất là cho sức khỏe, du lịch, học tập); doanh nghiệp là trọng tâm sáng tạo, thực thi, với trách nhiệm xã hội và môi trường làm việc thân thiện với người cao tuổi; Nhà nước là "kiến trúc sư thể chế", cơ chế, chính sách, tạo hành lang pháp lý, ưu đãi và an sinh vững chắc.

Nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm

Về nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, Thủ tướng đặt vấn đề: Làm thế nào để biến kinh tế bạc thành động lực tăng trưởng, chuyển hóa thách thức già hóa thành cơ hội bứt phá của dân tộc? Đó là câu hỏi lớn, là bài toán chiến lược về tư duy và hành động đặt ra trong kỷ nguyên mới.

Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương theo chức năng, nhiệm vụ, tập trung chỉ đạo triển khai thực hiện các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước, đặc biệt là Nghị quyết Đại hội XIV; Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị, các chiến lược, chương trình, kế hoạch hành động để ngày càng phát huy hơn nữa vai trò người cao tuổi trong xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc; trong đó chú trọng một số nội dung trọng tâm sau.

Thứ nhất, tập trung xây dựng, hoàn thiện thể chế phát triển "kinh tế bạc" bao trùm và toàn diện theo hướng: Sớm hoàn thiện khung thể chế tổng thể về "kinh tế bạc" đưa vào chiến lược, kế hoạch phát triển của quốc gia, ngành, lĩnh vực và địa phương; xác định đây là một định hướng phát triển dài hạn, liên ngành, chứ không chỉ là chính sách an sinh đơn lẻ; đổi mới tư duy xây dựng chính sách, chuyển mạnh từ bảo trợ, trợ giúp sang kiến tạo phát triển và phát huy vai trò người cao tuổi; có cơ chế khuyến khích đầu tư thực chất, đủ mạnh vào các lĩnh vực của kinh tế bạc, nhất là chăm sóc sức khỏe, công nghệ hỗ trợ, nhà ở, dịch vụ tài chính, bảo hiểm…

Thứ hai, chú trọng xây dựng hạ tầng chiến lược phục vụ phát triển "kinh tế bạc" với phương châm: Đầu tư đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm, không manh mún, rời rạc; ưu tiên hạ tầng y tế, chăm sóc sức khỏe và chăm sóc dài hạn, củng cố y tế cơ sở; xây dựng môi trường, không gian sống thân thiện, an toàn với người cao tuổi (nhà ở, giao thông, không gian công cộng, dịch vụ công…); tập trung phát triển hạ tầng số, hạ tầng dịch vụ xã hội để hình thành mạng lưới dịch vụ cho người cao tuổi, dựa trên tận dụng hiệu quả hạ tầng sẵn có, nhất là các cơ sở y tế, thiết chế văn hóa, trụ sở dôi dư…

Thứ ba, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển "kinh tế bạc" theo tinh thần "Nhà nước kiến tạo - Thị trường dẫn vốn - Doanh nghiệp đầu tư - Xã hội tham gia - Người dân đồng hành": Ngân sách nhà nước phải đóng vai trò vốn mồi, dẫn dắt, tập trung cho những lĩnh vực nền tảng và thiết yếu như y tế cơ sở, chăm sóc ban đầu, chăm sóc dài hạn, hạ tầng số; đẩy mạnh xã hội hóa, hợp tác công tư, thu hút doanh nghiệp, nhà đầu tư, các tổ chức tài chính, tổ chức xã hội và cộng đồng cùng tham gia; phát triển đồng bộ các công cụ tài chính cho tuổi già như bảo hiểm, hưu trí bổ sung, cơ chế chi trả cho chăm sóc dài hạn và các sản phẩm tài chính an toàn, phù hợp với người cao tuổi.

Thứ tư, xây dựng, hoàn thiện mô hình quản trị "kinh tế bạc" với cơ chế điều phối đủ mạnh, đủ năng lực thực thi, hệ thống dữ liệu đủ tin cậy, bộ tiêu chí đánh giá đủ minh bạch, cơ chế giám sát đủ chặt chẽ; phân công nhiệm vụ theo tinh thần "6 rõ": Rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời hạn, rõ kết quả. Nhiệm vụ đặt ra là: Trung ương tập trung hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn, cơ chế, nguồn lực và giám sát; địa phương chủ động tổ chức thực hiện, phát triển mô hình phù hợp với đặc điểm, tình hình và điều kiện địa phương mình; doanh nghiệp, tổ chức xã hội và người cao tuổi cùng tham gia kiến tạo; quản trị bằng dữ liệu, bằng công nghệ, kiểm định bằng chất lượng kết quả đầu ra.

Thứ năm, chú trọng đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ phát triển "kinh tế bạc". Đây là khâu then chốt với tinh thần không có nhân lực chất lượng cao thì không thể có kinh tế bạc chất lượng cao; trong đó tập trung: Mở rộng đào tạo trong các lĩnh vực chăm sóc sức khỏe người cao tuổi; đổi mới và xây dựng khung năng lực, chương trình đào tạo; chuẩn hóa lực lượng chăm sóc trực tiếp sức khỏe người cao tuổi; tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp và cơ sở dịch vụ; mở rộng hợp tác quốc tế, ứng dụng công nghệ số trong đào tạo.

Thứ sáu, đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền, tạo đồng thuận xã hội về phát triển "kinh tế bạc". Chính sách truyền thông phải "đúng-trúng-đủ-kịp thời" với người cao tuổi về quyền lợi, trách nhiệm và sự hỗ trợ-với gia đình về kỹ năng chăm sóc, tâm lý tuổi già-với doanh nghiệp về trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ đồng hành-với cán bộ, công chức về trách nhiệm, đạo đức công vụ. Tôn vinh phong trào "Sống khỏe - sống vui - sống có ích - sống hạnh phúc", các gương điển hình, người cao tuổi tiêu biểu. Thủ tướng đề nghị Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên tiếp tục tăng cường tuyên truyền bảo vệ, chăm sóc, phát huy vai trò người cao tuổi; tham gia hỗ trợ triển khai nhiệm vụ giao cho Hội người cao tuổi, tạo sự lan tỏa tích cực trong xã hội.

Thứ bảy, đối với các địa phương, Thủ tướng đề nghị tập trung rà soát, có cơ chế, chính sách đặc thù, tháo gỡ khó khăn vướng mắc, thúc đẩy phát triển "kinh tế bạc" trên địa bàn; chú trọng nhân rộng những mô hình tốt, cách làm hay, hiệu quả, bền vững.

Thứ tám, đối với các đề xuất, kiến nghị của Hội Người cao tuổi Việt Nam, Thủ tướng cơ bản đồng ý về nguyên tắc; đề nghị Hội chủ trì tổ chức Diễn đàn kinh tế bạc năm 2026 với chủ đề "Đối thoại chính sách phát triển kinh tế bạc"; chủ động tham mưu Ban Bí thư tổng kết Chỉ thị 59/CT-TW, ngày 27/9/1995 về "Chăm sóc người cao tuổi" và xây dựng chủ trương mới về sự nghiệp người cao tuổi (hoàn thành năm 2026)...

Thủ tướng Chính phủ giao các bộ, ngành, cơ quan liên quan chủ trì, phối hợp chặt chẽ với Hội Người cao tuổi Việt Nam tổ chức thực hiện các đề án, chương trình, nhiệm vụ, hoạt động liên quan đến phát triển "kinh tế bạc"; khẩn trương đề xuất Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong tháng 3/2026.

Người đứng đầu Chính phủ nhấn mạnh, già hóa dân số là xu thế tất yếu của quá trình phát triển; vấn đề đặt ra không phải là né tránh, mà là chủ động thích ứng bằng tư duy đúng, chính sách trúng và hành động quyết liệt, hiệu quả - để phát triển hệ sinh thái "kinh tế bạc" bao trùm, bền vững trở thành động lực mới cho tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững; đồng thời tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục phát huy năng lực, đóng góp cho đất nước và thụ hưởng tốt hơn thành quả phát triển của đất nước./.