Sáng 20/4, Quốc hội đã nghe và thảo luận ở Tổ về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm chế định luật sư công.
Hình thành đội ngũ luật sư chuyên nghiệp trong khu vực nhà nước
Trình bày Tờ trình Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm chế định luật sư công, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc ban hành Nghị quyết nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc thí điểm chế định luật sư công, qua đó từng bước hình thành đội ngũ luật sư chuyên nghiệp trong khu vực nhà nước, góp phần tăng cường bảo vệ lợi ích của Nhà nước, nâng cao chất lượng quản trị pháp lý và hiệu quả thực thi pháp luật, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.
Dự thảo Nghị quyết gồm 12 điều, quy định toàn diện về việc thí điểm thực hiện chế định luật sư công. Trong đó, về phạm vi điều chỉnh và thí điểm, Nghị quyết quy định nguyên tắc hoạt động, tiêu chuẩn, phạm vi công việc, quyền và nghĩa vụ, quy trình giải quyết công việc và chế độ, chính sách đối với luật sư công; thực hiện thí điểm tại 8 Bộ và 10 địa phương.
Về tiêu chuẩn luật sư công, theo Dự thảo Nghị quyết, phải đáp ứng đồng thời tiêu chuẩn của cán bộ, công chức và tiêu chuẩn hành nghề luật sư; có phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp và kinh nghiệm thực tiễn.
Phạm vi công việc bao gồm tư vấn, đại diện và tham gia tố tụng trong các vụ việc trong nước và quốc tế; tư vấn pháp lý cho dự án phát triển; tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo phức tạp; thực hiện các nhiệm vụ pháp lý khác trong khu vực nhà nước.
Dự thảo Nghị quyết cho phép cơ quan nhà nước chủ động sử dụng hoặc đề nghị điều động luật sư công; trường hợp cần thiết có thể thuê dịch vụ pháp lý bên ngoài theo cơ chể linh hoạt.
Về chế độ, chính sách, luật sư công được bảo đảm tiền lương, hỗ trợ và bồi dưỡng tương xứng, tạo điều kiện thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao. Thời gian thí điểm từ ngày 01/10/2026 đến hết ngày 30/9/2028, có cơ chế xử lý chuyển tiếp đối với các vụ, việc đang thực hiện.
Làm rõ hơn phạm vi công việc, cơ chế sử dụng luật sư công
Thảo luận tại tổ, các đại biểu Quốc hội cơ bản đồng tình về sự cần thiết ban hành Nghị quyết cũng như phạm vi thí điểm thực hiện; đồng thời góp ý làm rõ một số nội dung cụ thể trong Dự thảo Nghị quyết.
Về tiêu chuẩn luật sư công và phạm vi công việc của luật sư công, đại biểu Đỗ Thị Việt Hà (Đoàn Bắc Ninh) chỉ ra, theo Dự thảo Nghị quyết, cán bộ, công chức, viên chức và những người đang công tác trong hệ thống cơ quan nhà nước có đủ tiêu chuẩn, điều kiện làm luật sư công thì sẽ được thực hiện đồng thời cả 2 nhiệm vụ, bao gồm nhiệm vụ theo đề án vị trí việc làm của cơ quan nơi họ công tác và nhiệm vụ, quyền hạn của luật sư công khi được phân công vụ việc. Do đó, đại biểu đề nghị giao Chính phủ quy định chi tiết hơn về việc thực hiện nhiệm vụ của cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan theo vị trí việc làm và việc thực hiện nhiệm vụ của luật sư công để vừa bảo đảm thực hiện tốt vai trò luật sư công, vừa không ảnh hưởng đến việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, đơn vị quản lý đội ngũ này.
Cùng quan tâm vấn đề này, đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình (Đoàn Hưng Yên) phân tích, quy định về phạm vi công việc của luật sư công như Dự thảo Nghị quyết tương đối toàn diện. Tuy nhiên, theo đại biểu, nếu quy định quá rộng mà không làm rõ trọng tâm thì dễ dẫn đến tình trạng luật sư công bị dàn trải, trong khi ở các cơ quan hiện nay đã có bộ phận pháp chế, có cán bộ tham mưu pháp lý thường xuyên.
Theo đại biểu Bình, điểm cốt lõi là luật sư công không nên được thiết kế để “làm thay” công việc pháp chế thường xuyên, mà phải là lực lượng xử lý các vấn đề pháp lý khó, phức tạp và rủi ro cao của Nhà nước; đồng thời tham gia từ sớm để phòng ngừa rủi ro pháp lý, chứ không chỉ vào cuộc khi tranh chấp đã phát sinh.
Để bảo đảm thực hiện Nghị quyết thí điểm thực chất và có cơ sở đánh giá khách quan, Chính phủ cần sớm xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả thí điểm theo hướng định lượng, so sánh được, như: Số vụ việc được luật sư công tham gia ngay từ giai đoạn sớm; số vụ việc được xử lý hiệu quả hoặc giảm mức độ rủi ro pháp lý; thời gian xử lý các vụ việc trọng điểm; hiệu quả phối hợp giữa luật sư công với các cơ quan chuyên môn; mức độ giảm phụ thuộc bị động vào tư vấn pháp lý bên ngoài trong những công việc mà khu vực công có thể tự đảm đương…
Đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình
Do đó, đại biểu đề nghị tiếp tục làm rõ hơn trong Nghị quyết hoặc giao Chính phủ hướng dẫn cụ thể các nhóm việc trọng tâm của luật sư công như vụ án hành chính phức tạp; tranh chấp đầu tư, thương mại quốc tế; khiếu nại, tố cáo kéo dài; các hợp đồng, dự án lớn, có yếu tố nước ngoài hoặc rủi ro pháp lý cao. Đồng thời, xác định rõ ranh giới giữa luật sư công với công tác pháp chế thường xuyên để tránh chồng chéo, dàn trải nguồn lực.
Về cơ chế sử dụng luật sư công, đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình cho rằng, đây là nội dung có ý nghĩa quyết định đến tính khả thi của Nghị quyết.
Dự thảo cho phép khi đội ngũ luật sư công chưa đáp ứng được yêu cầu thì cơ quan thực hiện thí điểm có thể thuê dịch vụ pháp lý bên ngoài. Theo đại biểu Bình, nếu nội dung này không quy định đủ rõ có thể dẫn đến hai xu hướng: Một là quá phụ thuộc vào luật sư công trong khi năng lực thực tế chưa đáp ứng, dẫn tới chậm xử lý vụ việc; hai là sử dụng tư vấn pháp lý bên ngoài một cách dàn trải, làm mờ vai trò của chính thiết chế luật sư công.
Đại biểu đề nghị cần làm rõ hơn cơ chế sử dụng theo hướng luật sư công là lực lượng nòng cốt, còn luật sư ngoài khu vực công là lực lượng bổ trợ chuyên sâu trong những trường hợp cần thiết. Đây là mối quan hệ phối hợp, không phải thay thế lẫn nhau.
Theo đó, cần quy định rõ hơn các trường hợp cần huy động hỗ trợ từ bên ngoài, nhất là đối với vụ việc có yếu tố nước ngoài, giá trị lớn, tính chất đặc biệt phức tạp; gắn rõ trách nhiệm của người đứng đầu trong xác định nhu cầu sử dụng luật sư công, quyết định cơ chế phối hợp và chịu trách nhiệm về hiệu quả xử lý vụ việc.
Đồng thời, cơ chế phối hợp phải đủ nhanh, đủ linh hoạt để không bỏ lỡ thời điểm xử lý tốt nhất, vì nhiều vụ việc nếu không có tư vấn phù hợp ngay từ đầu thì càng để lâu rủi ro càng lớn, chi phí xử lý càng cao.
