Xây dựng công nghiệp và hạ tầng - trụ cột dẫn dắt tăng trưởng ngành xây dựng

“Sinh khí” từ những đại công trường

Trong năm 2025, có 3.188 km tuyến chính cao tốc Bắc - Nam đã được hoàn thành và thông xe kỹ thuật, 564 công trình, dự án trọng điểm được khởi công và khánh thành. Ở cấp độ doanh nghiệp, kết quả khảo sát doanh nghiệp mới nhất được thực hiện trong tháng 2/2026 cho thấy “Dòng việc gia tăng mạnh và đồng đều trên toàn ngành với các con số đầy ấn tượng: 89,9% doanh nghiệp cho biết số dự án trúng thầu tăng và 84,8% ghi nhận số dự án đang triển khai nhiều hơn năm trước” - ông Phùng Hoàng Cơ - Phó Chủ tịch HĐQT của Vietnam Report chia sẻ.

Trong khi đó, khối lượng tồn đọng (backlog - tổng giá trị hợp đồng đã ký hoặc danh sách các công việc/đơn hàng đã được xác nhận nhưng chưa hoàn thành hoặc chưa bàn giao) tiếp tục tăng trưởng mạnh, không chỉ phản ánh nguồn việc dồi dào của thị trường mà còn cho thấy doanh nghiệp đã tích lũy được nền tảng doanh thu cho các kỳ tiếp theo, qua đó cải thiện khả năng lập kế hoạch sản xuất, phân bổ nguồn lực và kiểm soát dòng tiền - ông Cơ cho biết thêm.

Cùng với đó, “bức tranh” tài chính doanh nghiệp cũng thể hiện những dấu hiệu tích cực so với giai đoạn trước.

Có tới 74,5% doanh nghiệp ghi nhận tăng trưởng cả về doanh thu và lợi nhuận sau thuế cho thấy dòng việc không chỉ được tạo lập mà còn được chuyển hóa hiệu quả thành kết quả kinh doanh.

Tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn về thiếu vốn lưu động đã giảm liên tiếp trong 03 năm gần đây, phản ánh “sức khỏe” tài chính của nhà thầu đã được cải thiện thực chất.

Tái định hình vị thế nhà thầu

Chia sẻ nhận định mới từ phía nhà nghiên cứu, ông Vũ Đăng Vinh - Tổng Giám đốc Vietnam Report nêu rõ: “Áp lực tìm kiếm việc làm giảm đi kéo theo cán cân thị trường và vị thế của các nhà thầu có sự thay đổi. Không còn bị cuốn vào cuộc cạnh tranh về giá, chấp nhận biên lợi nhuận mỏng hay rủi ro thanh toán cao như trước, các doanh nghiệp xây dựng có uy tín, năng lực và hồ sơ kinh nghiệm mạnh đang dần chuyển sang thế chủ động”.

Việc nhà thầu có cơ hội lựa chọn dự án và chủ đầu tư trên cơ sở hiệu quả tài chính, điều kiện thanh toán và mức độ thuận lợi trong triển khai “phản ánh sự nâng tầm vị thế và mức độ trưởng thành của ngành” - ông Vinh bình luận.

Về năng lực, các doanh nghiệp xây dựng ghi nhận những bước tiến rõ rệt. Việc làm chủ các dự án ngày càng phức tạp với tiến độ nhanh và chi phí cạnh tranh không chỉ nâng cao vị thế trên thị trường mà còn tạo nền tảng để tham gia vào các công trình quy mô lớn hơn trong tương lai.

Khối lượng công việc dồi dào vì vậy không chỉ mang lại tăng trưởng ngắn hạn mà còn tích lũy năng lực thi công, quản trị và tài chính cho doanh nghiệp - những yếu tố cốt lõi cho một chu kỳ phát triển bền vững hơn. Sự củng cố về năng lực này đồng thời nâng cao khả năng hấp thụ các chương trình đầu tư quy mô lớn, từng bước khẳng định vai trò dẫn dắt tăng trưởng kinh tế của ngành xây dựng.

Thực tế, ngành xây dựng gần như luôn duy trì tốc độ tăng trưởng cao hơn nền kinh tế trong 9/10 năm qua (ngoại trừ năm 2021 do gián đoạn bởi các biện pháp giãn cách xã hội toàn diện vì đại dịch). Giá trị tăng thêm (GVA) ngành xây dựng tăng lên mức 9,62% trong năm 2025, cao nhất trong 5 năm trở lại đây và vượt mức tăng trưởng GDP là 8,02% - đây được xem là mũi nhọn dẫn dắt tăng trưởng kinh tế Việt Nam.

Quy mô đầu tư công được duy trì ở mức chưa từng có, với các chương trình hạ tầng chiến lược như cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 2, sân bay Long Thành, các dự án năng lượng và định hướng đường sắt tốc độ cao cho thấy Nhà nước đang sử dụng xây dựng như một công cụ chính sách vĩ mô để kích thích tổng cầu và định hình cấu trúc kinh tế.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng GDP hướng tới mức cao hơn trong giai đoạn tới, xây dựng gánh vác trọng trách mở “xa lộ” cho tăng trưởng kinh tế, thông qua việc tạo nền tảng hạ tầng cho sản xuất công nghiệp, thu hút FDI và phát triển đô thị hóa. Đây là thách thức lớn, nhưng vẫn có cơ sở để hiện thực hóa khi các yếu tố thúc đẩy tăng trưởng đang hội tụ.

Các chuyên gia phân tích cho rằng, nhìn chung, xây dựng công nghiệp và hạ tầng vẫn là trụ cột dẫn dắt tăng trưởng của ngành xây dựng với 02 động lực chính đến từ đầu tư công và nguồn vốn FDI. Trong đó, đầu tư công đã đạt quy mô chưa từng có, dự kiến kế hoạch năm 2026 đạt 1,08 triệu tỷ đồng (+12%) và giai đoạn 2026-2030 lên tới 2,8 triệu tỷ đồng, tạo nguồn việc ổn định cho ngành trong ít nhất nửa thập kỷ tới.

Thấy tiềm năng này, các doanh nghiệp xây dựng đánh giá đây là động lực tăng trưởng lớn nhất của ngành (57,9% số doanh nghiệp bình chọn) - ông Vũ Đăng Vinh cho biết.

Với động lực từ FDI, các doanh nghiệp nhận thấy nguồn vốn này đang duy trì sức nóng và sản xuất công nghiệp phục hồi. Vốn FDI thực hiện năm 2025 đạt 27,62 tỷ USD, cao nhất trong 5 năm, chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) ngành sản xuất Việt Nam trong tháng 2/2026 đã đạt 54,3 điểm, đánh dấu 8 tháng liên tiếp duy trì vùng mở rộng (hơn 50 điểm).

Trong khi đó, xây dựng dân dụng bước vào năm 2026 với trạng thái phục hồi có chọn lọc. Dù số lượng dự án nhà ở được cấp phép mới tăng và nhà ở xã hội được kỳ vọng tiến triển khi khung pháp lý dần hoàn thiện, cơ chế ưu đãi cho chủ đầu tư và người mua nhà được làm rõ hơn song vẫn tồn tại rủi ro áp lực tài chính từ chu kỳ đáo hạn trái phiếu bất động sản và độ trễ trong truyền dẫn chính sách.

"Điều này đặt ra yêu cầu đẩy nhanh quá trình hoàn thiện và thực thi các cải cách pháp lý, nhằm rút ngắn khoảng cách từ chính sách đến thực tiễn triển khai dự án" - ông Phùng Hoàng Cơ chia sẻ nhận định của các doanh nghiệp./.