Áp lực từ đặc thù của địa bàn miền núi
Tuy nhiên, năm 2025 cũng là năm bộc lộ rõ nét những khó khăn đặc thù của một tỉnh miền núi trong việc đưa chính sách này đi vào chiều sâu, từ áp lực quản lý đến những rào cản về hạ tầng và tâm lý xã hội.
Sơn La là địa phương có nguồn nhân lực dồi dào nhưng phần lớn lại dịch chuyển sang các khu công nghiệp tại Bắc Ninh hay Hải Phòng để làm việc. Khi thị trường lao động tại các vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc biến động, làn sóng lao động thất nghiệp trở về quê hương tạo ra áp lực rất lớn lên hệ thống an sinh địa phương.
Số liệu thống kê từ Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh Sơn La cho thấy, trong 6 tháng đầu năm 2025, Trung tâm tiếp nhận 1.940 trường hợp nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp, trong đó 1.774 người đã có quyết định hưởng trợ cấp thất nghiệp; 138 người nộp hồ sơ nhưng không đủ điều kiện, không có nhu cầu hưởng trợ cấp thất nghiệp; 1.833 lượt người được tư vấn, giới thiệu việc làm; chỉ 04 người có quyết định hỗ trợ học nghề.
Tổng số tiền chi trả trợ cấp thất nghiệp, hỗ trợ học nghề là 34.826 triệu đồng, trong đó, hỗ trợ học nghề cho người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp chỉ có 16 triệu đồng. Những con số này phản ánh sự bấp bênh của một bộ phận lớn lao động phổ thông người dân tộc thiểu số khi đối mặt với sự thay đổi của thị trường.
Từ ngày 12/6 đến 10/7/2025, Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh Sơn La: Tiếp nhận 643 người nộp hồ sơ đề nghị hưởng bảo hiểm thất nghiệp; Tư vấn việc làm cho 373 lượt lao động hưởng chính sách bảo hiểm thất nghiệp; Tư vấn việc làm, học nghề, thông tin thị trường lao động cho 1.327 lượt lao động qua điện thoại và trực tiếp.
Trong khi đó, khoảng cách địa lý và hạ tầng công nghệ của Sơn La chưa đồng bộ. Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội của UBND tỉnh Sơn La, dù nỗ lực chuyển đổi số đã giúp tỷ lệ nộp hồ sơ trực tuyến tại Sơn La đạt gần 50% trong năm 2025, nhưng thực tế triển khai lại gặp phải rào cản từ địa hình chia cắt. Tại các huyện vùng cao như Sốp Cộp, Bắc Yên, Mường La, việc tiếp cận internet vẫn là một thách thức.
Nhiều người lao động sau khi mất việc trở về bản làng không có thiết bị thông minh hoặc không biết cách thao tác trên Cổng dịch vụ công quốc gia. Họ buộc phải di chuyển quãng đường hàng trăm cây số từ bản ra trung tâm huyện hoặc thành phố để nộp hồ sơ giấy. Điều này không chỉ gây tốn kém chi phí đi lại mà còn làm giảm hiệu quả của chính sách hỗ trợ kịp thời.
Một khó khăn "kinh niên" vẫn tiếp diễn trong năm 2025 là tỷ lệ người lao động mặn mà với việc học nghề rất thấp. Trong khi nhiều người muốn nhận trợ cấp mỗi tháng, số người đăng ký học nghề rất ít. Thực tế, tâm lý “nhận tiền để chi tiêu trước mắt” vẫn chiếm ưu thế. Đa số lao động thất nghiệp tại Sơn La là lao động chính trong gia đình, họ ưu tiên tìm các công việc tự do có thu nhập ngay thay vì dành 3-6 tháng để học một nghề bài bản.
Các cơ sở đào tạo của Sơn La không đa dạng ngành nghề, chưa thực sự hấp dẫn người lao động. Các nghề như sửa chữa máy nông nghiệp, kỹ thuật chăn nuôi hay may mặc đơn giản chưa đáp ứng được kỳ vọng của những lao động vốn đã có kinh nghiệm làm việc trong các dây chuyền công nghiệp hiện đại tại các tỉnh khác.
Bên cạnh đó, việc quản lý đối tượng hưởng bảo hiểm thất nghiệp tại Sơn La năm 2025 gặp khó khăn do tính di động của lực lượng lao động. Nhiều người lao động sau khi nộp hồ sơ hưởng trợ cấp tại Sơn La đã nhanh chóng tìm được công việc mới tại các tỉnh khác nhưng không thông báo cho cơ quan chức năng. Theo quy định, trong vòng 3 ngày làm việc kể từ khi có việc làm, người lao động phải thông báo để chấm dứt hưởng trợ cấp. Tuy nhiên, sự phối hợp thông tin giữa doanh nghiệp ngoại tỉnh và Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh Sơn La đôi khi có độ trễ, dẫn đến tình trạng hưởng sai quy định, gây khó khăn cho công tác thu hồi tiền trợ cấp sau này.
Một bộ phận doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh vẫn gặp khó khăn về tài chính, dẫn đến tình trạng nợ đóng bảo hiểm thất nghiệp hoặc chậm chốt sổ bảo hiểm xã hội, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp của người lao động khi họ bị mất việc.
Triển khai mô hình quản trị mới
Để vượt qua những rào cản này, UBND tỉnh Sơn La tập trung triển khai mô hình quản trị mới, với ba trụ cột chính:
Chuyển đổi số gắn với hỗ trợ tại chỗ: Không chỉ dừng lại ở việc cung cấp nền tảng trực tuyến, Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh đã tăng cường các điểm tư vấn lưu động tại cấp xã, huyện. Cán bộ trực tiếp xuống bản để hướng dẫn bà con cài đặt ứng dụng và thực hiện chữ ký số, giúp thu hẹp khoảng cách công nghệ.
Đổi mới danh mục đào tạo nghề: Tỉnh đang rà soát lại nhu cầu của các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh để liên kết đào tạo các ngành nghề có tính ứng dụng cao như vận hành máy công nghiệp, điện dân dụng và du lịch cộng đồng - một thế mạnh đang phát triển của Sơn La.
Tăng cường hậu kiểm và kết nối dữ liệu: Ứng dụng phần mềm quản lý liên thông giữa cơ quan bảo hiểm xã hội và đơn vị sử dụng lao động để đối soát dữ liệu đóng - hưởng hàng tháng, từ đó kịp thời phát hiện các trường hợp hưởng trùng hoặc vi phạm quy định.
Triển khai bảo hiểm thất nghiệp tại Sơn La năm 2025 không chỉ là câu chuyện giải quyết hồ sơ và chi trả tiền trợ cấp, mà là hành trình để thay đổi tư duy của người lao động và vượt qua những giới hạn về địa lý, công nghệ của vùng cao. Với những con số tích cực về số lượng hồ sơ được giải quyết và sự vào cuộc quyết liệt của các cấp ngành, tin rằng chính sách bảo hiểm thất nghiệp sẽ thực sự trở thành điểm tựa vững chắc, giúp lao động Sơn La tự tin hơn trên lộ trình tìm kiếm việc làm bền vững.
