Bảo hiểm thất nghiệp: Tháo gỡ “nút thắt” chính sách để ổn định an sinh Thủ đô

Áp lực và những điểm nghẽn

Theo Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, thị trường lao động năm 2025 chứng kiến những biến động phức tạp, kéo theo đó là những áp lực đối với người lao động và quỹ bảo hiểm thất nghiệp. Đơn cử, trong 8 tháng đầu năm, toàn Thành phố đã tiếp nhận 49.111 hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp, nhưng số lượng hồ sơ không rải đều mà tập trung mạnh vào một số thời điểm.

Cao điểm như tháng 6/2025 có tới hơn 8.100 người hưởng trợ cấp, tăng 14,8% so với tháng 5. Đến tháng 8/2025, con số này giảm xuống còn 5.240 trường hợp. Tháng 10/2025, số lượng duy trì ở mức 5.300 trường hợp với số tiền chi trả tăng lên 201,3 tỷ đồng. Tháng 11/2025, Thành phố ra quyết định hưởng cho 5.660 trường hợp.

Có một thực trạng đáng lo ngại là nhóm lao động trẻ (25-40 tuổi) chiếm tới 64,77% số người thất nghiệp. Đặc biệt, thời gian hưởng trợ cấp đang có xu hướng kéo dài hơn. Nhóm hưởng từ 7-12 tháng hiện chiếm khoảng 65%, tăng mạnh so với mức 57,7% của những năm trước. Điều này phản ánh sự khó khăn của người lao động trong việc tìm kiếm công việc mới phù hợp tại môi trường Thủ đô cạnh tranh cao.

Dù ngân sách chi trả trợ cấp lên tới hàng trăm tỷ đồng mỗi tháng, , nhưng hiệu quả của chính sách vẫn gặp nhiều trở lực. Tỷ lệ người thất nghiệp mặn mà với việc học nghề chỉ chiếm chưa đầy 1%. Cụ thể, trong hơn 5.000 người hưởng trợ cấp tháng 10, chỉ có 42 người quyết định đi học nghề. Nguyên nhân là do mức hỗ trợ còn thấp và danh mục nghề nghiệp chưa bắt kịp nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Mặc dù Hà Nội đẩy mạnh nộp hồ sơ qua Cổng dịch vụ công, nhưng tỷ lệ hồ sơ trực tuyến thành công còn thấp do rào cản kỹ năng của lao động phổ thông. Ví dụ, trong tháng 8, dù đã triển khai trực tuyến, nhưng chỉ có 608 hồ sơ nộp qua Cổng dịch vụ công quốc gia, trong đó chỉ 503 hồ sơ đủ điều kiện giải quyết, cho thấy tỉ lệ tiếp cận công nghệ của lao động phổ thông còn hạn chế.

Việc kết nối dữ liệu giữa cơ quan bảo hiểm và doanh nghiệp đôi khi chưa đồng bộ, dẫn đến tình trạng người lao động đã có việc làm vẫn âm thầm hưởng trợ cấp. Ngoài ra, ở một số thời điểm, Cổng Dịch vụ công Quốc gia mới đi vào vận hành chưa đáp ứng kịp thời nhu cầu về dữ liệu của người dân và doanh nghiệp dẫn đến những khó khăn nhất định.

Luật Việc làm - chìa khóa tháo gỡ

Trước những vướng mắc của năm 2025, những thay đổi trong Luật Việc làm (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 đang được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt lớn cho Hà Nội.

Theo đó, một trong những vướng mắc lớn nhất của Hà Nội năm 2025 là không thể hỗ trợ nhóm lao động tự do (shipper, người bán hàng rong, lao động thời vụ). Luật Việc làm (sửa đổi) đã mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp cho tất cả người lao động có giao kết hợp đồng lao động từ 1 tháng trở lên (thay vì 3 tháng như trước) và cả người làm việc không trọn thời gian.

Điều này giúp Hà Nội thực hiện mục tiêu "phủ sóng" an sinh xã hội đến hàng vạn lao động tự do đang làm việc tại các quận nội thành, giảm bớt gánh nặng cứu trợ xã hội khi có biến động kinh tế.

Cũng trong năm 2025, nhiều doanh nghiệp tại các khu công nghiệp phản ánh khó khăn về chi phí. Thay vì mức đóng cố định 1%, Luật Việc làm mới quy định mức đóng bảo hiểm thất nghiệp tối đa là 1% tiền lương tháng. Chính phủ có thẩm quyền điều chỉnh giảm mức đóng (xuống 0,7% hoặc 0,5%) trong các trường hợp khủng hoảng hoặc thiên tai. Điều này giúp doanh nghiệp Hà Nội tiết giảm chi phí, duy trì sản xuất và hạn chế việc cắt giảm nhân sự hàng loạt – nguyên nhân trực tiếp gây áp lực lên quỹ bảo hiểm thất nghiệp.

Hiện nay, tỷ lệ người lao động Hà Nội đi học nghề cực thấp (dưới 1%). Luật mới không chỉ hỗ trợ học nghề mà còn hỗ trợ chi phí tiền ăn, đi lại trong một số trường hợp… cho người lao động ngay khi họ chưa bị mất việc. Như vậy, thay vì đợi thất nghiệp mới học nghề, chính sách mới giúp lao động tại Hà Nội chủ động nâng cấp kỹ năng để thích ứng với chuyển đổi số. Điều này trực tiếp tháo gỡ khó khăn về chất lượng cung ứng lao động cho các doanh nghiệp FDI trên địa bàn.

Một điểm đang lưu ý nữa là Hà Nội hiện nay chỉ có 01 điểm tiếp nhận hồ sơ bảo hiểm thất nghiệp tại 215 Trung Kính (trước tháng 11/2025 thì có thêm điểm 16 Trần Phú, Hà Đông là 2 điểm), các điểm khác không tiếp nhận hồ sơ hưởng bảo hiểm, chỉ tiếp nhận thông báo tìm kiếm việc làm hàng tháng nên đôi lúc dẫn đến tình trạng quá tải.
Quy định mới đẩy mạnh liên thông dữ liệu, người lao động có thể thực hiện 100% quy trình trên môi trường điện tử với thủ tục xác nhận nhanh hơn (dự kiến giảm thời gian chờ đợi từ 20 ngày xuống còn 11-15 ngày). Qua đó, giải tỏa áp lực cho cán bộ tại Trung tâm dịch vụ việc làm, hạn chế sai sót trong việc kiểm soát và giúp người lao động nhận tiền trợ cấp nhanh chóng hơn để ổn định cuộc sống.

Năm 2025 là giai đoạn chuyển giao quan trọng. Những khó khăn về số lượng hồ sơ và tỷ lệ học nghề thấp chính là động lực để Hà Nội quyết liệt hơn trong việc thực thi các quy định mới từ năm 2026. Với sự đồng bộ từ chính sách đến khâu thực thi, bảo hiểm thất nghiệp được kỳ vọng sẽ không chỉ là số tiền hỗ trợ nhất thời, mà là tấm vé giúp người lao động Thủ đô quay lại thị trường bền vững hơn.