Chia sẻ tại Diễn đàn “Nhà cung ứng Việt Nam - Hành trình vươn tới sự xuất sắc”, do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ngày 29/1, ông Bùi Trung Nghĩa - Phó Chủ tịch VCCI cho biết, nền kinh tế thế giới đang trải qua những biến đổi sâu rộng trong cách thức tổ chức sản xuất, thương mại và cung ứng. Chuỗi cung ứng toàn cầu ngày nay không còn đơn thuần là mối quan hệ mua - bán đơn lẻ, mà đã phát triển thành những hệ sinh thái phức hợp, nơi hội tụ của công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng, quản trị doanh nghiệp, trách nhiệm xã hội và yêu cầu phát triển bền vững
Trong bối cảnh đó, vị thế của mỗi quốc gia và mỗi doanh nghiệp không còn được quyết định chủ yếu bởi chi phí thấp, mà ngày càng phụ thuộc vào năng lực tuân thủ tiêu chuẩn, độ tin cậy, khả năng thích ứng và đồng hành lâu dài với các đối tác toàn cầu. Doanh nghiệp nào làm chủ được những yếu tố này sẽ đứng vững và phát triển; ngược lại, sự chậm thích ứng và chậm nâng cấp sẽ khiến doanh nghiệp đứng trước nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng.
Đối với Việt Nam, ông Nghĩa cho biết, quá trình hội nhập sâu rộng cùng làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang mở ra những cơ hội rất lớn. Xu hướng dịch chuyển đầu tư, đa dạng hóa nguồn cung đang giúp Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn trong bản đồ sản xuất khu vực. Tuy nhiên, cơ hội chỉ có thể được hiện thực hóa khi doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là các doanh nghiệp sản xuất và công nghiệp hỗ trợ, đủ năng lực tham gia sâu, tham gia bền vững và từng bước đảm nhiệm những khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Trong khi đó, theo ông Nghĩa, thực tế cho thấy, tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu hiện vẫn còn khiêm tốn. Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), Việt Nam mới chỉ có khoảng hơn 5.000 doanh nghiệp thực sự tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, chiếm chưa tới 1% trong tổng số gần 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động. Con số này vừa phản ánh những hạn chế nội tại, vừa cho thấy dư địa rất lớn để phát triển lực lượng nhà cung ứng Việt Nam trong thời gian tới.
Chia sẻ sâu hơn về những “điểm nghẽn” cản trở doanh nghiệp Việt tham gia sâu rộng hơn vào các chuỗi cung ứng toàn cầu, ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương cho biết, trước hết rào cản lớn là doanh nghiệp thiếu thị trường đầu ra bền vững do thiếu các cơ chế hỗ trợ phát triển sản phẩm công nghiệp nội địa.
Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận vốn đầu tư vẫn là bài toán nan giải của doanh nghiệp, đặc biệt là đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. "Điều kiện vay vốn khắt khe, yêu cầu tài sản bảo đảm cao, trong khi các kênh huy động vốn trung và dài hạn ngoài ngân hàng còn hạn chế, đã thu hẹp dư địa đầu tư đổi mới công nghệ, mở rộng sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp" - ông Quân nói.
Một điểm nghẽn khác là doanh nghiệp khó khăn trong tiếp cận và làm chủ công nghệ phù hợp. Không ít doanh nghiệp thiếu thông tin, thiếu nguồn lực và thiếu các cơ chế hỗ trợ để lựa chọn, tiếp nhận và ứng dụng công nghệ phù hợp với quy mô sản xuất. Hệ quả là năng suất lao động cải thiện chậm, chất lượng sản phẩm khó đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế.
Từ thực tế trên, lãnh đạo Cục Công nghiệp cho rằng, muốn doanh nghiệp nội địa phát triển và tham gia sâu vào chuỗi giá trị, điều kiện tiên quyết là phải tạo được thị trường cho các sản phẩm “số 0” - tức những sản phẩm đầu tiên do doanh nghiệp trong nước sản xuất. Cùng với đó là có các cơ chế đủ mạnh để doanh nghiệp tiếp cận vốn và công nghệ phù hợp, đồng thời thúc đẩy sự lan tỏa thực chất từ khu vực doanh nghiệp FDI sang khu vực doanh nghiệp nội địa.
Trên cơ sở đó, ông Phạm Văn Quân cho biết, để hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, trong thời gian tới Cục Công nghiệp sẽ tập trung vào những nhiệm vụ then chốt là hoàn thiện thể chế để tạo thị trường cho doanh nghiệp nội địa, cùng với đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp trọng điểm và công nghiệp hỗ trợ. Việc thu hút FDI cũng được gắn với yêu cầu nâng cao năng suất lao động, gia tăng hàm lượng khoa học - công nghệ và giá trị gia tăng nội địa, qua đó từng bước nâng cao vị thế doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.
Chia sẻ kinh nghiệm từ thực tế hoạt động của doanh nghiệp, bà Vũ Thị Quỳnh - Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Cơ điện TOMECO cho rằng, để gia tăng khả năng tham gia sâu vào các chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp cần tăng cường đầu tư vào nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đổi mới quy trình sản xuất, tăng cường ứng dụng công nghệ mới trong thiết kế - chế tạo…, để mỗi sản phẩm xuất xưởng đều đạt chuẩn cao về chất lượng, độ tin cậy và khả năng đáp ứng dài hạn.
Đặc biệt, trước xu hướng phát triển bền vững đang trở thành yêu cầu thường trực, các doanh nghiệp cần từng bước xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch và có trách nhiệm, “xanh hóa” sản xuất, thực hành các nguyên tắc ESG, sử dụng tài nguyên hiệu quả... để đáp ứng các tiêu chuẩn xanh đang ngày càng khắt khe của các đối tác quốc tế./.
