Nhiều yếu tố gây sức ép lên thanh khoản
Trong Báo cáo triển vọng ngành ngân hàng mới công bố, Công ty cổ phần xếp hạng tín nhiệm S&I nhận định, bước sang năm 2026, sau giai đoạn tín dụng mở rộng mạnh và mặt bằng lãi suất duy trì ở mức thấp, hệ thống ngân hàng đang đối mặt với áp lực thanh khoản gia tăng.
Dữ liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho biết, tính đến gần hết tháng 3/2026, tăng trưởng tín dụng của nền kinh tế đạt 2,15%, gần bằng mức 2,28% của quý I/2025; trong khi đó, huy động vốn của các tổ chức tín dụng chỉ tăng 0,44%, giảm mạnh so với 1,23% cùng kỳ năm 2025 và thấp hơn tăng trưởng tín dụng. Điều này phản ánh sự mất cân đối giữa nguồn vốn huy động và nhu cầu cho vay.
Khi nguồn vốn đầu vào không đủ đáp ứng nhu cầu cho vay, các ngân hàng sẽ phải tìm kiếm các nguồn bổ sung để bảo đảm thanh khoản. Hệ quả là mặt bằng lãi suất huy động bắt đầu tăng trở lại sau một thời gian dài ổn định. Từ đầu tháng 3 đến nay, khoảng 20 ngân hàng thương mại đã điều chỉnh tăng lãi suất huy động, trong đó có những ngân hàng tăng từ 2-4 lần.
Đến cuối tháng 3, nhóm ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân cũng đưa lãi suất huy động cao nhất lên mức 8,9-8,95%, thậm chí có nơi lên tới 9-10%/năm. Ngay cả nhóm ngân hàng thương mại quốc doanh cũng phải tăng lãi suất huy động để cạnh tranh nguồn vốn, khi khoảng cách lãi suất giữa hai khối này ngày càng nới rộng. Diễn biến này cho thấy nhu cầu vốn trong hệ thống đang gia tăng và thanh khoản chịu áp lực.
Song song với đó, lãi suất trên thị trường liên ngân hàng cũng tăng mạnh, kèm theo sự gia tăng về quy mô và tần suất giao dịch. Đến cuối tháng 3, lãi suất liên ngân hàng có thời điểm lên tới 12%, khiến Ngân hàng Nhà nước (NHNN) phải tiếp tục bơm ròng để giảm áp lực thanh khoản. Theo các chuyên gia, đây là một trong những chỉ báo về trạng thái thanh khoản của hệ thống, bởi khi các ngân hàng phải vay mượn lẫn nhau với chi phí cao hơn, điều đó cho thấy dòng tiền ngắn hạn đang trở nên căng thẳng.
Ngoài ra, cơ cấu nguồn vốn của nhiều ngân hàng vẫn phụ thuộc lớn vào tiền gửi ngắn hạn, làm giảm tính ổn định của thanh khoản. Ở góc độ bên ngoài, biến động của môi trường tài chính quốc tế cũng tạo thêm áp lực nhất định. Khi đồng USD duy trì sức mạnh và chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục theo hướng thắt chặt, áp lực tỷ giá gia tăng. Việc can thiệp để ổn định thị trường ngoại hối có thể khiến cơ quan điều hành phải hút bớt tiền đồng khỏi hệ thống, qua đó làm gia tăng căng thẳng thanh khoản trong nước.
Theo phân tích của Công ty Chứng khoán Rồng Việt, làn sóng đẩy mạnh đầu tư công trong năm 2026 với dự toán chi đầu tư phát triển lên tới 1,1 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 40% so với năm 2025, được kỳ vọng sẽ trở thành nguồn bổ sung thanh khoản quan trọng của nền kinh tế. Khi được giải ngân, dòng vốn này sẽ đi trực tiếp vào hệ thống ngân hàng thông qua tiền gửi của các nhà thầu và các đơn vị thụ hưởng, từ đó giúp cải thiện nguồn tiền trong hệ thống, góp phần giảm áp lực thanh khoản và hạ nhiệt mặt bằng lãi suất trên thị trường liên ngân hàng.
Linh hoạt điều hành các công cụ chính sách
Các diễn biến trong quý I/2026 cho thấy hệ thống ngân hàng đang ở trạng thái thanh khoản tương đối thắt chặt và nhạy cảm với các biến động kinh tế. Điều này đòi hỏi sự theo dõi sát sao và điều hành kịp thời từ NHNN.
Để giảm áp lực thanh khoản của hệ thống ngân hàng, các chuyên gia cho rằng giải pháp quan trọng nhất là điều hành chính sách tiền tệ một cách linh hoạt thông qua các công cụ phù hợp. Trong đó, công cụ thị trường mở (OMO) tiếp tục đóng vai trò trung tâm nhờ khả năng điều tiết thanh khoản theo ngày. Bên cạnh đó, các công cụ như lãi suất điều hành hay dự trữ bắt buộc cũng có thể được sử dụng với mức độ thận trọng nhằm tránh gây xáo trộn cho thị trường.
Một hướng đi quan trọng khác là kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng một cách hợp lý. Thay vì nới lỏng đồng loạt, các chuyên gia khuyến nghị phân bổ hạn mức tín dụng có chọn lọc, ưu tiên các lĩnh vực sản xuất - kinh doanh thiết yếu và có khả năng tạo dòng tiền tốt, nhằm giảm áp lực huy động vốn bằng mọi giá và kiểm soát rủi ro hệ thống.
Đối với các ngân hàng thương mại, các chuyên gia nhấn mạnh sự cần thiết của việc tái cơ cấu nguồn vốn theo hướng bền vững hơn. Cụ thể, cần gia tăng tỷ trọng tiền gửi trung và dài hạn, đa dạng hóa nguồn vốn, đồng thời hạn chế phụ thuộc quá mức vào nguồn vốn ngắn hạn dễ biến động. Song song với đó, các ngân hàng cần nâng cao năng lực quản trị tài sản - nợ, dự báo dòng tiền để chủ động trong việc cân đối thanh khoản.
Cùng với đó, chính sách tiền tệ cần được phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa nhằm giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng. Theo ông Nguyễn Hoàng Linh - Giám đốc Phân tích và Nghiên cứu, Công ty Quản lý quỹ Vietcombank, hai động lực hỗ trợ thanh khoản trong năm 2026 cũng như trong trung và dài hạn là đẩy mạnh giải ngân đầu tư công và cải thiện cán cân thanh toán quốc tế.
Về dài hạn, ông Linh kỳ vọng, với những cải cách mạnh mẽ về thủ tục hành chính và hệ thống pháp lý trong thời gian gần đây, các rào cản đối với giải ngân đầu tư công sẽ từng bước được tháo gỡ, giúp dòng tiền giải ngân từ Kho bạc Nhà nước diễn ra nhanh hơn, đều đặn và liên tục trong suốt cả năm, thay vì tập trung vào những tháng cuối năm như trước đây. Khi tiến độ giải ngân trở nên ổn định hơn, áp lực thanh khoản mang tính thời điểm sẽ giảm, qua đó góp phần tạo lập môi trường thanh khoản ổn định và dễ dự báo hơn cho hệ thống ngân hàng.
Song song với đó, việc phát triển thị trường vốn được xem là giải pháp căn cơ. Khi doanh nghiệp có thêm kênh huy động vốn trung và dài hạn từ thị trường trái phiếu hoặc chứng khoán, “gánh nặng” cung ứng vốn sẽ không dồn quá nhiều lên hệ thống ngân hàng. Qua đó, tình trạng thanh khoản, đặc biệt là việc sử dụng vốn ngắn hạn cho vay dài hạn, sẽ được cải thiện đáng kể.
Trong bối cảnh áp lực thanh khoản gia tăng, việc điều hành chính sách tiền tệ theo hướng chủ động, linh hoạt, đồng thời phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa và các chính sách vĩ mô khác không chỉ góp phần giải tỏa căng thẳng trong ngắn hạn mà còn củng cố nền tảng an toàn, bền vững cho hệ thống ngân hàng trong trung và dài hạn./.
