Thiếu nền tảng pháp lý, gia tăng rủi ro quản trị
Theo cuộc kiểm toán đặc biệt do Văn phòng Tổng Kiểm toán Kenya thực hiện, eCitizen đã góp phần đơn giản hóa đáng kể quy trình thanh toán các dịch vụ công, từ cấp hộ chiếu, giấy phép lái xe đến đăng ký kinh doanh và nhiều loại giấy phép khác. Nền tảng này hiện được hàng triệu công dân Kenya sử dụng, đồng thời trở thành cổng thanh toán chính thức của Chính phủ, hợp nhất các khoản thu từ nhiều Bộ, ngành vào một hệ thống kỹ thuật số thống nhất.
Tuy nhiên, báo cáo kiểm toán trình Quốc hội Kenya nhấn mạnh rằng, đằng sau sự thuận tiện đó là những rủi ro đáng kể về quản trị và kiểm soát. Mặc dù đã trở thành cổng thanh toán chính thức cho các dịch vụ công, hoạt động của eCitizen vẫn thiếu một nền tảng pháp lý rõ ràng để xác lập hệ thống quy tắc, chính sách, quy trình và trách nhiệm, nhằm bảo đảm tính hiệu quả, minh bạch và tuân thủ pháp luật.
Sự thiếu hụt này không chỉ làm suy yếu trách nhiệm giải trình mà còn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tranh chấp pháp lý trong quá trình vận hành. Trong bối cảnh giao dịch tài chính trực tuyến ngày càng phổ biến, việc thiếu một nền tảng pháp lý đầy đủ khiến Chính phủ Kenya phải đối mặt với rủi ro trên nhiều phương diện - từ quản lý tài chính công đến bảo vệ quyền lợi người sử dụng dịch vụ.
Báo cáo cũng chỉ ra rằng, do thiếu khuôn khổ điều hành thống nhất, việc ra quyết định liên quan đến vận hành, nâng cấp và quản lý nền tảng vẫn bị phân tán giữa nhiều cơ quan. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả điều phối mà còn gây khó khăn trong việc xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể.
Một vấn đề đáng lưu ý khác là sự phụ thuộc lớn vào các nhà cung cấp công nghệ tư nhân. Theo các kiểm toán viên, khu vực tư nhân đang giữ vai trò chủ đạo trong thiết kế, vận hành và kiểm soát kỹ thuật của eCitizen. Mặc dù điều này giúp đẩy nhanh tiến độ triển khai, song về dài hạn lại đặt ra rủi ro liên quan đến quyền sở hữu dữ liệu, tính bền vững của hệ thống và trách nhiệm giải trình.
Trong khi đó, eCitizen đã trở thành một trong những kênh thu ngân sách quan trọng của Chính phủ Kenya. Việc tập trung các dòng tiền vào một nền tảng số góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và giảm thất thoát tiền mặt, nhưng đồng thời đòi hỏi các cơ chế kiểm soát nội bộ và giám sát phải đủ mạnh. Báo cáo kiểm toán cảnh báo, những điểm yếu trong kiểm soát nội bộ có thể làm suy giảm tính minh bạch trong quản lý thu - chi ngân sách, đồng thời tạo ra các “khe hở” trong hạch toán và đối chiếu giữa các cơ quan.
Tăng cường quản trị để bảo đảm minh bạch, bền vững
Bên cạnh các cảnh báo, báo cáo kiểm toán cũng ghi nhận vai trò quan trọng của eCitizen trong chương trình phát triển Chính phủ điện tử của Kenya. Nền tảng này xử lý hàng triệu giao dịch mỗi năm, lưu trữ khối lượng lớn dữ liệu cá nhân, thông tin nhận dạng và chi tiết thanh toán, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước và cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ công của người dân.
Kể từ khi được đưa vào sử dụng, eCitizen đã góp phần đơn giản hóa đáng kể tương tác giữa người dân và cơ quan nhà nước, cho phép truy cập và thanh toán dịch vụ công trực tuyến nhanh chóng, thay vì phải thực hiện trực tiếp tại các cơ quan.
Tuy nhiên, chính quy mô và tầm quan trọng ngày càng lớn của eCitizen càng đòi hỏi một hệ thống quản trị tương xứng, nhằm bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và tính bền vững lâu dài. Các kiểm toán viên cảnh báo rằng, khi hạ tầng kỹ thuật số trọng yếu vẫn nằm dưới sự chi phối của các nhà thầu tư nhân, Chính phủ có thể gặp khó khăn trong việc thực thi quyền giám sát cũng như bảo đảm tính liên tục của hệ thống trong trường hợp phát sinh tranh chấp hợp đồng.
Trên cơ sở đó, báo cáo khuyến nghị cần xây dựng khuôn khổ hợp đồng rõ ràng hơn, đồng thời tăng cường quyền sở hữu và kiểm soát của Nhà nước đối với hạ tầng kỹ thuật của nền tảng. Đây được xem là điều kiện then chốt để bảo đảm tính chủ động, an toàn và bền vững trong vận hành hệ thống.
Các kiểm toán viên cũng nhấn mạnh, tốc độ phát triển nhanh của hạ tầng số cần đi đôi với việc hoàn thiện các khuôn khổ quản trị tương ứng. Việc thiết lập cơ chế giám sát hiệu quả, quy trình kiểm soát nội bộ chặt chẽ và hệ thống trách nhiệm rõ ràng là yếu tố cốt lõi nhằm bảo đảm tính minh bạch và độ tin cậy của nền tảng.
Đặc biệt, báo cáo cảnh báo về nguy cơ an ninh mạng khi các điểm yếu trong quản trị và kiểm soát kỹ thuật có thể khiến eCitizen trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng hoặc truy cập trái phép. Trong bối cảnh nền tảng đang lưu trữ dữ liệu tài chính và thông tin cá nhân nhạy cảm của hàng triệu người dân, việc tăng cường các khuôn khổ an ninh mạng, chính sách quản trị dữ liệu và hệ thống giám sát là yêu cầu cấp thiết.
Các phát hiện kiểm toán được xem là lời cảnh báo mạnh mẽ đối với Chính phủ Kenya trong quá trình quản lý và vận hành các hệ thống kỹ thuật số công. Dù chuyển đổi số đã mang lại nhiều tiện ích và cải thiện đáng kể hiệu quả cung cấp dịch vụ công, giai đoạn tới, Chính phủ cần tập trung tăng cường quản trị và trách nhiệm giải trình nhằm bảo vệ nguồn thu công cũng như bảo đảm tính toàn vẹn dữ liệu./.
(Theo dawan.africa và tổng hợp)
