Gia tăng giám sát trước những sai sót mang tính hệ thống
Quản lý chất lượng vững chắc đang được nhìn nhận là yếu tố then chốt để giải quyết các rủi ro và thách thức của hoạt động kiểm toán trong tương lai. Trên thực tế, các cơ quan quản lý tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang đồng loạt tăng cường giám sát các công ty kiểm toán, xuất phát từ những lo ngại ngày càng lớn liên quan đến chất lượng và tính độc lập của kiểm toán.
Chiến dịch siết chặt này không mang tính cục bộ mà được thúc đẩy bởi các phát hiện mang tính hệ thống trên toàn khu vực. Báo cáo quản lý kiểm toán năm 2024 của Cơ quan Quản lý Kế toán và Doanh nghiệp Singapore đã chỉ ra hàng loạt thất bại trong các lĩnh vực then chốt, bao gồm vi phạm về tính độc lập, những thiếu sót trong hệ thống kiểm soát chất lượng và hạn chế về tài liệu kiểm toán.
Tại Australia, Ủy ban Chứng khoán và Đầu tư Australia (ASIC) đã đưa ra thông báo vào tháng 5/2025 về việc mở rộng soát xét hồ sơ kiểm toán sau khi phát hiện các vi phạm tuân thủ trên diện rộng tại các đơn vị đầu tư được quản lý. Động thái này nằm trong nỗ lực củng cố độ tin cậy của thị trường và nâng cao các tiêu chuẩn chất lượng kiểm toán.
Song song với việc tăng cường kiểm tra, giám sát, nhiều cơ quan quản lý trong khu vực cũng đang tập trung hiện đại hóa khung pháp lý. Ngân hàng Trung ương Malaysia đã ban hành các quy định quản trị nghiêm ngặt đối với các tổ chức tài chính, qua đó đặt ra yêu cầu cao hơn đối với vai trò bảo đảm của kiểm toán độc lập.
Bối cảnh này đặt ra nhiều thách thức đối với các công ty kiểm toán khi họ phải không ngừng đáp ứng các kỳ vọng ngày càng cao về dịch vụ của khách hàng. Một khảo sát của Deloitte năm 2025 cho thấy 69% Giám đốc Tài chính tại Đông Nam Á kỳ vọng trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ giúp tự động hóa các quy trình thường xuyên và mang tính giao dịch, trong khi 57% cho rằng AI có thể hỗ trợ lập kế hoạch, dự báo và phân tích các quyết định kinh doanh. Sự thay đổi này đang tạo áp lực lớn lên mô hình vận hành và năng lực kiểm toán truyền thống.
Chủ động thích ứng trong kỷ nguyên số
Trước bối cảnh quy định ngày càng chặt chẽ, các chuyên gia cho rằng điều cốt lõi không nằm ở việc phản ứng thụ động mà là tái cấu trúc cách tiếp cận đối với quản lý rủi ro và chất lượng kiểm toán. Theo bà Holly Yang - Phó Giáo sư Kế toán tại Đại học Quản lý Singapore - các công ty kiểm toán cần xem xét lại cách tiếp cận của mình đối với quy định pháp lý theo hướng lồng ghép các yêu cầu pháp lý vào khung quản lý rủi ro tổng thể, thay vì chỉ coi đó là những phần bổ sung mang tính hình thức.
Bà Holly Yang cho rằng, để thích ứng, các công ty kiểm toán nên xây dựng khung quản lý theo từng ngành, bảo đảm các thông lệ được áp dụng một cách nhất quán, phù hợp với bối cảnh địa phương; đồng thời tăng cường hợp tác xuyên biên giới nhằm dung hòa hiệu quả các chuẩn mực toàn cầu với các quy định địa phương. Đặc biệt, cần đầu tư nhiều hơn vào các công cụ số nhằm giám sát liên tục mức độ phơi nhiễm rủi ro hoạt động của khách hàng, qua đó đáp ứng kỳ vọng ngày càng cao của cơ quan quản lý về việc chủ động nhận diện rủi ro.
Theo bà Wang Zhumei - Phó Giám đốc phụ trách chuẩn mực nghề nghiệp tại Viện Kế toán Công chứng Singapore - chìa khóa để luôn đi trước một bước là phải chủ động theo dõi các cập nhật về quy định pháp lý và chuyển hóa chúng thành các tác động thực tiễn đối với khách hàng. Điều này đồng nghĩa với việc điều chỉnh đánh giá rủi ro, bảo đảm công việc kiểm toán tập trung đúng vào các lĩnh vực trọng yếu.
Việc giám sát thường xuyên các chỉ số về mức độ giám sát nhân sự, trình độ kinh nghiệm, tỷ lệ nghỉ việc, số giờ đào tạo... sẽ hỗ trợ việc can thiệp kịp thời, phân bổ lại nguồn lực hoặc cải tiến quy trình nhằm duy trì chất lượng nhất quán giữa các cuộc kiểm toán.
Bà Wang Zhumei - Phó Giám đốc phụ trách chuẩn mực nghề nghiệp tại Viện Kế toán Công chứng Singapore
Trong kỷ nguyên số, việc phản ứng kịp thời trước các nguy cơ về chất lượng kiểm toán trở nên đặc biệt quan trọng. Ông Stephen Wong - đối tác điều hành tại RSM ở Đặc khu hành chính Hồng Kông - cho biết trong thế giới đầy biến động của tài sản ảo, các công ty phải đối mặt với nhiều loại rủi ro khác nhau. Thách thức đầu tiên là độ chính xác trong định giá, khi các tài sản có tính biến động cao, kém thanh khoản hoặc khó xác định giá trị có thể dẫn đến các sai sót trọng yếu. Tiếp đó là yêu cầu bảo đảm hồ sơ giao dịch đầy đủ, phòng ngừa các cuộc tấn công chi tiêu kép và các mô hình gian lận dựa trên blockchain...
Để bảo đảm các cảnh báo được phát hiện sớm nhất có thể, ông Stephen Wong cho rằng các công ty có thể tư vấn cho khách hàng thiết lập các quy trình đánh giá rủi ro và can thiệp riêng, qua đó nâng cao năng lực giám sát giao dịch theo thời gian thực và phát hiện các hoạt động bất thường.
Các doanh nghiệp cần có một cách tiếp cận tích hợp, vừa xử lý các rủi ro hiện tại vừa dự liệu các thách thức trong tương lai. Điều này đòi hỏi phải thiết kế các biện pháp ứng phó cụ thể ngay từ đầu, kết hợp với chương trình giám sát, kiểm tra và cải tiến liên tục.
Ông Stephen Wong - Đối tác điều hành tại RSM ở Đặc khu hành chính Hồng Kông
Trong bối cảnh khách hàng ngày càng tăng cường áp dụng các công nghệ mới, kiểm toán viên cần có các quy trình nhằm xác định liệu khách hàng có đang tham gia vào những hoạt động có thể làm phát sinh rủi ro mới hay không? Theo bà Wang Zhumei, mỗi công ty cần đánh giá khả năng phản ứng phù hợp của mình. Các chỉ số nội bộ như mức độ giám sát nhân sự, trình độ kinh nghiệm, tỷ lệ nghỉ việc và số giờ đào tạo... có thể đóng vai trò như những dấu hiệu cảnh báo sớm về chất lượng. Việc giám sát thường xuyên các chỉ số này giúp doanh nghiệp can thiệp kịp thời, phân bổ lại nguồn lực hoặc cải tiến quy trình nhằm duy trì chất lượng nhất quán giữa các cuộc kiểm toán.
"Thế giới kiểm toán đang thay đổi nhanh chóng. Những cơ quan không chịu thích ứng sẽ có nguy cơ tụt hậu cả về tuân thủ lẫn hiệu quả hoạt động. Việc đào tạo và truyền thông liên tục được xem là yếu tố then chốt để bảo đảm nhân sự hiểu và áp dụng đúng các yêu cầu cập nhật trong thực tiễn công việc" - bà Wang Zhumei nhấn mạnh./.
(Theo abmagazine.accaglobal.com)
