Dự toán chưa sát thực tế, phân bổ chậm
Cuộc kiểm toán ngân sách địa phương năm 2024 của tỉnh Nghệ An do KTNN khu vực II tiến hành từ ngày 10/3/2025 đến ngày 08/5/2025.
Đoàn Kiểm toán đánh giá, năm 2024, Tỉnh ủy, HĐND và UBND tỉnh Nghệ An đã chỉ đạo quyết liệt các cấp, các ngành triển khai đồng bộ, hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu nhằm thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán NSNN năm 2024. Trong đó, tỉnh chú trọng các giải pháp như: đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công; phục hồi và phát triển du lịch; tăng thu ngân sách; phát triển quỹ đất; tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho sản xuất - kinh doanh...
Tuy nhiên, qua kiểm toán, KTNN chỉ ra rằng quá trình quản lý, điều hành và sử dụng ngân sách của tỉnh vẫn còn một số hạn chế, thiếu sót cần chấn chỉnh, khắc phục.
Ngay từ khâu lập và giao dự toán, kết quả kiểm toán cho thấy dự toán thu nội địa (không kể thu từ đất đai, xổ số, bán vốn nhà nước tại doanh nghiệp (DN), cổ tức, lợi nhuận sau thuế và chênh lệch thu - chi của Ngân hàng Nhà nước tỉnh) chỉ được xây dựng tăng 2,2% so với ước thực hiện năm 2023. Mức tăng này được đánh giá là chưa bảo đảm so với mức tăng bình quân cả nước (5 - 7%) theo quy định và chưa phù hợp với dự báo tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2024 của tỉnh Nghệ An (9,01%).
Trong lĩnh vực chi đầu tư phát triển, Đoàn Kiểm toán chỉ ra việc phân bổ vốn cho nhiều dự án chưa sát với khả năng thực hiện, dẫn đến phải điều chỉnh, bổ sung kế hoạch vốn. Đáng chú ý, tỉnh chưa bố trí đủ vốn đối ứng ngân sách địa phương để thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia năm 2024 theo quy định.
Về chi thường xuyên, địa phương chậm ban hành đơn giá làm cơ sở giao nhiệm vụ cho các đơn vị dự toán. Một số huyện giao dự toán chi giáo dục - đào tạo và dạy nghề chưa bảo đảm tỷ lệ tối thiểu; việc giao dự toán chưa thuyết minh đầy đủ các nội dung chi đặc thù với số tiền hơn 10 tỷ đồng.
KTNN xác nhận tỉnh và huyện còn một số khoản chưa phân bổ hết và chưa phân bổ chi tiết ngay từ đầu năm theo quy định, với số tiền 2.193,4 tỷ đồng. Một số đơn vị giảm trừ kinh phí tiết kiệm chi thường xuyên theo Nghị quyết số 119/NQ-CP chưa chính xác, với số tiền 196,1 triệu đồng. Tỉnh và một số huyện, thành phố giao dự toán dự phòng ngân sách huyện, xã chưa bảo đảm tỷ lệ tối thiểu theo quy định của Luật NSNN năm 2015.
Lỏng lẻo trong quản lý thu, chi, giải ngân chậm
Đoàn Kiểm toán cũng phát hiện nhiều “lỗ hổng” trong quản lý thu ngân sách. Điển hình là việc địa phương chưa ban hành đơn giá sản xuất chương trình phát thanh - truyền hình sử dụng NSNN theo quy định, làm cơ sở giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu cung ứng dịch vụ sự nghiệp công.
Trong lĩnh vực thủy lợi, bảng giá dịch vụ công ích vẫn áp dụng từ năm 2019, trong khi chi phí thực tế đã tăng cao, khiến các DN thủy lợi thua lỗ kéo dài và ngân sách phải bù lỗ sau quyết toán. Trung tâm Công nghệ thông tin (Sở Nông nghiệp và Môi trường) thu phí không đúng thẩm quyền, với số tiền 39 triệu đồng.
KTNN phát hiện 15 DN do Nhà nước nắm giữ vốn điều lệ 100%, có vốn chủ sở hữu lớn hơn vốn điều lệ với tổng số tiền chênh lệch 2.269 tỷ đồng. Dù UBND tỉnh đã rà soát nhưng chưa chỉ đạo các DN thực hiện nộp phần chênh lệch này.
Công tác chi ngân sách cũng bộc lộ không ít bất cập. Đối với chi đầu tư phát triển, nhiều nguồn vốn không giải ngân kịp, phải hoàn trả ngân sách trung ương hơn 150,4 tỷ đồng kinh phí dự phòng trung ương và nộp trả gần 71,3 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương. Bên cạnh đó, một số huyện chưa nộp trả về ngân sách tỉnh số tiền 189,5 tỷ đồng từ nguồn kinh phí bổ sung có mục tiêu đã thừa nhiệm vụ chi.
Kết quả kiểm toán cũng cho thấy công tác quản lý dự án tại các huyện (cũ) còn nhiều hạn chế. UBND huyện Nam Đàn chưa thẩm định nguồn vốn trước khi trình HĐND phê duyệt chủ trương đầu tư 6 dự án. Huyện Quỳ Châu thẩm định khả năng cân đối vốn cho dự án thuộc chương trình mục tiêu quốc gia chỉ dựa vào tỷ lệ vốn đối ứng của ngân sách địa phương, chưa đủ cơ sở và chưa đúng quy định. Huyện Anh Sơn thẩm định, phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu chưa bảo đảm tỷ lệ đấu thầu qua mạng theo quy định.
Một số huyện chưa ưu tiên trả nợ đọng xây dựng cơ bản trước khi bố trí vốn cho các công trình chuyển tiếp và công trình xây dựng mới.
Công tác lập, thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư và báo cáo kinh tế - kỹ thuật của một số dự án chưa làm rõ phân kỳ đầu tư và kế hoạch vốn bố trí cho từng giai đoạn, gây khó khăn trong việc cân đối nguồn vốn. UBND tỉnh Nghệ An cũng chưa ban hành quy trình thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng đối với các dự án sử dụng vốn đầu tư công và vốn nhà nước ngoài đầu tư công do UBND các cấp quyết định đầu tư.
Công tác lập, thẩm định, phê duyệt thiết kế, dự toán và quản lý thực hiện hợp đồng qua kiểm toán cho thấy còn nhiều sai sót như: hồ sơ khảo sát, thiết kế một số hạng mục công việc chưa phù hợp với thực tế dẫn đến phải bổ sung, điều chỉnh trong quá trình thực hiện; nhiều dự án còn sai sót trong tính toán khối lượng, khiến giá trị dự toán được duyệt chưa chính xác; một số chủ đầu tư và đơn vị thi công chưa thỏa thuận rõ số lần thanh toán và giai đoạn thanh toán trong hợp đồng; một số gói thầu xây lắp chậm tiến độ so với kế hoạch ban đầu...
Đối với chi thường xuyên, Đoàn Kiểm toán chỉ rõ việc xác định nhu cầu kinh phí chưa chính xác, dẫn đến tồn kinh phí hơn 366,2 tỷ đồng chưa nộp trả ngân sách cấp trên. Địa phương cũng tổng hợp nhu cầu cải cách tiền lương sai, phải giảm trừ và hoàn trả 143,8 tỷ đồng.
Ngân sách cấp tỉnh và cấp huyện còn hỗ trợ cho các đơn vị không thuộc nhiệm vụ chi theo phân cấp với số tiền hơn 5,3 tỷ đồng; một số huyện hỗ trợ các tổ chức xã hội không gắn với nhiệm vụ cụ thể được giao, với số tiền 830 triệu đồng. Bên cạnh đó, một số huyện còn sử dụng dự phòng ngân sách để chi cho một số nhiệm vụ chưa phù hợp quy định của Luật NSNN, với số tiền hơn 2,7 tỷ đồng.
Cần xử lý dứt điểm cơ sở nhà, đất dôi dư
Theo kết quả kiểm toán, công tác quản lý tài sản công của tỉnh Nghệ An chưa bảo đảm chặt chẽ. Điển hình, Công ty TNHH MTV Thủy lợi Bắc Nghệ An đang quản lý 2 xe ô tô dùng chung, vượt định mức tiêu chuẩn cho phép (1 xe). Công ty TNHH MTV Lâm - Nông nghiệp Sông Hiếu quản lý diện tích đất lớn (18.400.338,9 m²) nhưng chưa có quyết định giao đất hoặc cho thuê đất.
Công ty CP Môi trường và Công trình đô thị Nghệ An có 4 bãi rác được giao đất nhưng chưa làm thủ tục đầu tư và cấp phép để hoạt động. Một số đơn vị sự nghiệp chưa được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đầy đủ theo quy định về xác định giá đất.
Về sắp xếp lại, xử lý nhà - đất, Sở Tài chính đã rà soát, tổng hợp và trình UBND tỉnh ban hành kế hoạch xử lý 278 cơ sở nhà - đất không sử dụng, sử dụng kém hiệu quả hoặc sử dụng không đúng mục đích. Trong đó, có 204 cơ sở đã có quyết định phê duyệt phương án xử lý; 74 cơ sở chưa có quyết định phê duyệt phương án xử lý. Sở Tài chính đang đôn đốc các đơn vị lập và đề xuất phương án sắp xếp gửi Sở thẩm định theo quy định.
Đối với các DN nhà nước, do các công ty hoạt động dịch vụ công ích thủy lợi vẫn áp dụng bảng giá cũ nên một số đơn vị được giao kế hoạch lỗ ngay từ đầu năm và thực hiện bù lỗ sau khi quyết toán, chưa phản ánh đúng chuẩn mực doanh thu, khiến DN không cân đối được thu - chi.
Tại Công ty CP Môi trường và Công trình đô thị Nghệ An, công suất xử lý rác theo giấy phép là 300 tấn/ngày, nhưng thực tế năm 2024 xử lý bình quân 973 tấn/ngày, gấp 3,2 lần công suất thiết kế. UBND tỉnh Nghệ An (Sở Tài chính) là cơ quan đại diện chủ sở hữu phần vốn nhà nước (nắm giữ 80,8% vốn điều lệ) của công ty nhưng chưa thực hiện đầy đủ chức năng giám sát theo quy định. Tại thời điểm kiểm toán, các văn bản như kế hoạch giám sát năm 2024, giao kế hoạch sản xuất - kinh doanh năm 2024, đánh giá, xếp loại DN năm 2023 và 2024 đều chưa được ban hành.
KTNN đã kiến nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh tham mưu giải pháp khẩn cấp đối với nhà máy rác đang hoạt động quá tải; đồng thời xây dựng phương án giá dịch vụ công ích thủy lợi theo quy định, tiến tới chuyển từ cơ chế hỗ trợ DN sang cơ chế đặt hàng.
Qua kiểm toán, KTNN kiến nghị xử lý tài chính 967.493 triệu đồng (tăng thu ngân sách 11.185,2 triệu đồng; giảm chi ngân sách 956.073,8 triệu đồng); giảm lỗ 1.208 triệu đồng; kiến nghị khác 195.779,3 triệu đồng.
Đồng thời, KTNN kiến nghị UBND tỉnh Nghệ An ban hành quy trình thẩm định, phê duyệt dự án sử dụng vốn đầu tư công; chỉ đạo các đơn vị liên quan rút kinh nghiệm đối với một số bất cập trong quá trình quản lý, điều hành ngân sách đã được KTNN phát hiện qua kiểm toán.
Sở Tài chính Nghệ An cũng được kiến nghị rút kinh nghiệm trong công tác tham mưu lập và giao dự toán, điều hành chi ngân sách các cấp; rà soát, xử lý số chênh lệch giữa vốn chủ sở hữu và vốn điều lệ tại các DN có vốn nhà nước; đồng thời xử lý dứt điểm các cơ sở nhà - đất dôi dư./.
