Kiến nghị của Kiểm toán nhà nước phản ánh đúng nguyện vọng của địa phương

(BKTO) - Chỉ ra nguồn dự phòng cải cách tiền lương hiện nay đang có số dư rất lớn, Kiểm toán nhà nước (KTNN) kiến nghị Bộ Tài chính nghiên cứu, tham mưu cho Chính phủ, Quốc hội xem xét quyết định điều chỉnh giảm tỷ lệ trích, tạo nguồn cải cách tiền lương từ số tăng thu ngân sách nhà nước (NSNN) để tập trung nguồn lực cho nhiệm vụ chi đầu tư phát triển, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và các nhiệm vụ cần thiết khác. Báo Kiểm toán ghi nhận ý kiến của đại biểu Quốc hội và đại diện một số địa phương xung quanh vấn đề này.

Kết quả kiểm toán năm 2024 của KTNN cho thấy, số dư lũy kế nguồn kinh phí cải cách tiền lương rất lớn, đến năm 2023 là hơn 536.000 tỷ đồng. Theo quy định hiện hành, các địa phương phải trích 70% nguồn tăng thu so với dự toán và nhiều nguồn khác để tạo nguồn cải cách tiền lương, trong khi dự toán thu có xu hướng lập không sát thực tế, dẫn tới số tăng thu cao, nhưng chủ yếu lại sử dụng cho tạo nguồn cải cách tiền lương. Trong khi đó, nhiều nhiệm vụ chi cần thiết, cấp bách khác, như: Chi đầu tư phát triển, chi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo..., lại không có nguồn để chi.

Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa - Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp:

6.-dai-bieu-quoc-hoi-pham-van-hoa.jpg

Trong bối cảnh chúng ta đang thực hiện sắp xếp, tinh gọn bộ máy thì nguồn dự phòng cải cách tiền lương là một trong những nguồn quan trọng để chi trả cho các cán bộ dôi dư, những người tự nguyện về hưu trước tuổi để phục vụ sắp xếp bộ máy. Tuy nhiên, trong thời gian tới, khi bộ máy đã sắp xếp ổn định, số lượng cán bộ, công chức, viên chức cũng giảm đi rất nhiều, nếu chúng ta vẫn thực hiện trích đến 70% nguồn tăng thu so với dự toán và nhiều nguồn khác để tạo nguồn cải cách tiền lương thì có thể dẫn tới một nguồn ngân sách lớn bị tồn đọng, gây lãng phí. Vì vậy, tôi cho rằng, kiến nghị của KTNN về việc nghiên cứu điều chỉnh giảm tỷ lệ trích, tạo nguồn cải cách tiền lương từ số tăng thu NSNN là rất hợp lý. Bộ Tài chính cần đánh giá, nghiên cứu vấn đề này để có tham mưu cho Chính phủ nhằm bảo đảm các nguồn lực ngân sách được sử dụng hiệu quả.

Hiện nay, chúng ta đang tập trung nguồn lực cho “bộ tứ trụ cột” trong đó có khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đặc biệt là sắp tới đây, Đảng và Nhà nước còn chủ trương miễn học phí, miễn viện phí cho người dân… thì việc điều chỉnh giảm tỷ lệ trích nguồn dự phòng cải cách tiền lương sẽ giúp chúng ta có thêm nhiều nguồn lực để thực hiện các chính sách quan trọng này, để tăng chi cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; tăng chi cho y tế, giáo dục. Việc này cũng tạo động lực, khuyến khích các địa phương tăng thu để có nguồn lực đầu tư phát triển kinh tế - xã hội.

Bà Nguyễn Thị Cẩm Phương - Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh Hòa Bình:

6-nguyen-thi-cam-phuong(1).jpg

Từ góc độ địa phương, chúng tôi thấy rằng kiến nghị của KTNN đưa ra là phù hợp trong thời điểm hiện nay, đảm bảo cân đối được giữa việc tạo nguồn cải cách tiền lương với số dư quỹ tương đối phù hợp, vừa tạo thêm nguồn chi cho đầu tư phát triển, chi cho khoa học công nghệ và chuyển đổi số…, đúng như tinh thần của Tổng Bí thư là tăng bố trí ngân sách và nâng tỷ lệ chi cho khoa học công nghệ từ năm 2025.

Thời gian qua, các đơn vị, địa phương trên địa bàn tỉnh Hòa Bình đã thực hiện việc trích lập nguồn cải cách tiền lương theo quy định của pháp luật, bao gồm 70% tăng thu ngân sách địa phương so với dự toán; 50% tăng thu ngân sách địa phương dự toán năm hiện hành so với dự toán năm trước liền kề; 40% thu sự nghiệp, 35% thu viện phí; 10% tiết kiệm tăng thêm chi thường xuyên… Sau khi KTNN có những lưu ý cần cải thiện việc xây dựng dự toán và công tác trích lập nguồn cải cách tiền lương, chúng tôi đã nhanh chóng có những điều chỉnh cho phù hợp. Tổng hợp nguồn kinh phí cải cách tiền lương của tỉnh Hòa Bình còn dư đến hết năm 2023 sau khi thực hiện điều chỉnh theo kiến nghị kiểm toán thì số dư quỹ là 198,3 tỷ đồng.

Ông Nguyễn Trọng Tuệ - Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Hải Dương:

6.-ong-nguyen-trong-tue-giam-doc-so-tai-chinh-tinh-hai-duong(1).jpg

Ở góc độ địa phương, với đặc thù của Hải Dương, chúng tôi rất đồng tình với kiến nghị của KTNN. Tuy nhiên, nguồn dự phòng cải cách tiền lương này tùy vào mỗi địa phương. Một số địa phương có số tăng thu lớn mà nguồn cải cách tiền lương không sử dụng hết, bởi thực tế là rất ít khi chúng ta cải cách tiền lương, từ đầu thời kỳ ổn định ngân sách đến nay mới điều chỉnh 2 lần dẫn đến nguồn này tích lũy dư ra nhiều; trong khi nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương cần đến thì có thể cho phép giảm tỷ lệ trích. Tuy nhiên, cũng có những tỉnh tăng thu rất ít, nhất là các tỉnh miền núi, nếu không có nguồn dự phòng cải cách tiền lương này thì Trung ương phải cấp bù.

Với sự chênh lệch giữa các địa phương như vậy thì rất cần vai trò điều tiết của Trung ương vì thực tế ở địa phương, việc hoạch định chính sách rất bị động vì không nắm được lộ trình cải cách tiền lương tương lai như thế nào. Vì vậy, ở tầm vĩ mô, Bộ Tài chính cùng với Bộ Nội vụ cần tính toán về lộ trình cải cách tiền lương; chẳng hạn từ năm 2026 đến năm 2030 thì cần bao nhiêu tiền, từ đó mới tính toán ra số cụ thể để giảm số trích lại cho nguồn dự phòng cải cách tiền lương. Với mức trích quỹ dự phòng cải cách tiền lương hiện nay quá lớn, trong khi đó nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội còn nhiều vấn đề rất cần nguồn lực đầu tư; việc điều chỉnh giảm tỷ lệ trích cũng sẽ giảm bớt áp lực cho địa phương.

Ông Nguyễn Văn Phong - Phó Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Sơn La:

6.-ong-nguyen-van-phong-pho-giam-doc-so-tai-chinh-tinh-son-la.jpg

Từ góc độ người làm công tác quản lý tài chính tại địa phương, chúng tôi cho rằng, bất cập hiện nay là tỷ lệ trích tiền tăng thu cho dự phòng cải cách tiền lương tại địa phương rất lớn. Ví dụ, nếu tăng thu được 10 đồng thì địa phương phải trích vào dự phòng cải cách lương mất 7 đồng, phần tăng thu còn lại mới dùng để tăng chi cho đầu tư phát triển và công tác an sinh…Việc áp dụng cơ chế này có 2 điều bất cập, đó là không khuyến khích địa phương thực hiện tăng thu, vì họ không được hưởng hết số tăng thu. Thứ hai là nguồn tăng thu lại chủ yếu trích vào dự phòng cải cách tiền lương, không được sử dụng vào việc khác, dẫn đến địa phương không mặn mà.

Theo tôi, trong bối cảnh hiện nay chúng ta nên mở ra theo cơ chế cũ, tức là 70% thì địa phương được hưởng, 30% trích dự phòng cho cải cách tiền lương. Có hai lý do để áp dụng theo cơ chế này, đó là địa phương đang thực hiện sắp xếp bộ máy, lộ trình nâng lương cũng không còn dài, trong khi nguồn quỹ tiền lương còn dư lớn. Đồng thời, việc áp dụng cơ chế này sẽ thúc đẩy địa phương tăng cường khai thác nguồn thu của mình để được hưởng phần tăng thu nhằm phục vụ cho tăng đầu tư phát triển và khoa học, công nghệ…

Tôi đồng tình với quan điểm của KTNN. Kiến nghị kiểm toán, theo tôi là rất “hợp lòng” các địa phương, nhất là các địa phương có số thu lớn. Thực tế từ những năm trước, địa phương đã từng kiến nghị Chính phủ được điều chỉnh lại tỷ lệ trích cho dự phòng cải cách tiền lương. Trong bối cảnh hiện nay khi nguồn vốn trung ương và ngân sách địa phương đang có dư địa rất lớn thì tôi thấy không cần thiết phải trích nhiều và để tồn số tiền lớn như vậy, trong khi nguồn lực đầu tư cho các lĩnh vực khác lại không có.

Việc giảm tỷ lệ trích như kiến nghị của KTNN sẽ không làm ảnh hưởng đến chính sách lương của cán bộ, công chức, viên chức. Bởi lẽ, sau sắp xếp bộ máy, đơn vị hành chính, số lượng cán bộ và nhu cầu cải cách tiền lương sẽ nhỏ hơn rất nhiều. Mặt khác, nguồn tiền lương hiện nay các địa phương còn dư, nhất là với các địa phương có nguồn thu lớn thì còn dư rất nhiều. Thêm nữa, theo tỷ lệ điều tiết tại Dự thảo Luật NSNN dự kiến sẽ được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 9 này, thì tỷ lệ điều tiết về ngân sách trung ương lớn hơn rất nhiều so với hiện nay. Khi tăng thu từ ngân sách trung ương ngày càng tăng lên thì sẽ tạo ra được nguồn tích lũy cải cách tiền lương từ nguồn tăng thu của ngân sách Trung ương rất lớn.

Ý kiến KTNN đưa ra là tổng hợp tiếng nói của các địa phương trên toàn quốc về những vấn đề vướng mắc, bức xúc của địa phương hiện nay. Tại Hội thảo quốc gia về tham gia ý kiến về Luật NSNN (sửa đổi), đồng chí Phó Tổng Kiểm toán nhà nước cũng đã nêu vấn đề này và các địa phương rất đồng tình quan điểm của KTNN. Vì vậy, chúng tôi mong muốn Chính phủ, Quốc hội sớm xem xét, quyết định vấn đề này nhằm giúp các địa phương thêm nguồn lực đầu tư cho đầu tư phát triển, đầu tư cho khoa học, công nghệ… phục vụ phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững./.

Cùng chuyên mục
Kiến nghị của Kiểm toán nhà nước phản ánh đúng nguyện vọng của địa phương