Sửa Luật Bưu chính: Tránh tạo thêm gánh nặng tuân thủ cho doanh nghiệp

Cân nhắc mở rộng phạm vi lĩnh vực bưu chính

Theo Báo cáo đánh giá tác động chính sách, cơ quan soạn thảo đề xuất sửa đổi các khái niệm về dịch vụ bưu chính và hạ tầng bưu chính theo hướng mở rộng không gian lĩnh vực bưu chính. Cụ thể, bổ sung các dịch vụ như logistics chuyển phát nhanh hàng nhẹ, dịch vụ hoàn tất đơn hàng, dịch vụ thu hộ tiền hàng, đồng thời cho phép áp dụng dịch vụ bưu chính với cả các đơn hàng trên 31 kg. Các dịch vụ này cũng được dự kiến quản lý tương tự dịch vụ bưu chính thương mại.

Lý do được đưa ra là pháp luật bưu chính hiện hành chưa đề cập đến các dịch vụ trên, dẫn đến DN bưu chính bị hạn chế tham gia các phân khúc giá trị gia tăng cao trong chuỗi thương mại điện tử, đồng thời tạo ra sự bất bình đẳng giữa DN bưu chính và các nền tảng số cùng vận chuyển hàng hóa.

Tuy nhiên, VCCI cho rằng đề xuất này cần được cân nhắc kỹ lưỡng.

Thứ nhất, việc mở rộng phạm vi như đề xuất có khả năng chồng chéo với dịch vụ logistics đã được điều chỉnh tại Luật Thương mại. Chẳng hạn, dịch vụ hoàn tất đơn hàng có thể hiểu là dịch vụ hậu cần, gồm lưu kho, nhận và xử lý đơn hàng, đóng gói, vận chuyển và xử lý hậu mãi. Định nghĩa này gần như trùng lặp với dịch vụ logistics trong Luật Thương mại là tổ hợp gồm một hoặc nhiều dịch vụ gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho…, giao hàng hoặc các dịch vụ khác. Việc này có thể dẫn đến tình trạng DN phải đáp ứng điều kiện kinh doanh tại hai Luật khác nhau với cùng một hoạt động kinh doanh.

Thứ hai, lý do của việc đề xuất chưa hợp lý. DN có quyền tự do hoạt động trong nhiều ngành nghề, lĩnh vực, miễn đáp ứng quy định tương ứng với từng ngành nghề. Việc Luật Bưu chính không quy định các dịch vụ trên không đồng nghĩa với việc DN có giấy phép bưu chính không được kinh doanh hay mở rộng hoạt động kinh doanh ra các hoạt động trên. Thực tế, nhiều DN bưu chính vẫn đang cung cấp cả các dịch vụ bưu chính và dịch vụ giao hàng, hoàn tất đơn hàng.

Do vậy, để tránh chồng chéo pháp lý và gia tăng gánh nặng tuân thủ, VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc lại việc bổ sung các dịch vụ nêu trên vào phạm vi điều chỉnh của Luật Bưu chính.

Bên cạnh nội dung mở rộng phạm vi, VCCI cho biết các DN cũng phản ánh sự thiếu phân định rõ ràng giữa hoạt động bưu chính và hoạt động kinh doanh vận tải hàng hóa.

Cụ thể, hiện nay, các hoạt động bưu chính vẫn được xem là hoạt động vận tải hàng hoá. Các DN bưu chính bắt buộc phải có giấy phép kinh doanh vận tải hàng hóa để được cấp phù hiệu vận tải nhằm phục vụ cho hoạt động bưu chính. Cách hiểu này vẫn được áp dụng cho đến thời điểm hiện tại và gây ra rất nhiều khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn hoạt động cho DN bưu chính, đặc biệt là liên quan đến sở hữu xe tải và xin cấp phù hiệu để phương tiện bưu chính được lưu thông trên đường.

Theo VCCI, cần bổ sung quy định phân định rõ hai loại hình hoạt động này, theo hướng: hoạt động vận chuyển phục vụ cung ứng dịch vụ bưu chính không bị xem là hoạt động kinh doanh vận tải. Việc làm rõ này sẽ góp phần giảm bớt thủ tục hành chính, chi phí không cần thiết và tạo thuận lợi hơn cho DN trong quá trình vận hành.

Cần cân bằng lợi ích công, tránh tạo lợi thế thị trường

Một nhóm chính sách quan trọng khác được VCCI tập trung phân tích, kiến nghị đó là cơ chế ưu đãi cho DN bưu chính công ích chỉ định. Theo VCCI, đề xuất này cần được rà soát kỹ lưỡng để đảm bảo đúng bản chất công ích, tránh tạo lợi thế thị trường và ảnh hưởng đến môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các DN.

Theo đó, Báo cáo đề xuất bổ sung nhiều chính sách ưu đãi cho DN bưu chính công ích chỉ định, như sử dụng Quỹ Bưu chính công ích, có nguồn thu từ doanh thu của các DN bưu chính thương mại trên thị trường; hỗ trợ cơ sở hạ tầng nhằm thiết lập mạng bưu chính công cộng như trưng dụng khu đô thị, khu dân cư tập trung, chung cư cao tầng, tòa nhà văn phòng để làm mạng bưu chính công cộng; sử dụng mạng bưu chính công cộng cho hoạt động kinh doanh thông thường.

Theo VCCI, chính sách này cần được xem xét trên hai phương diện: một là, có thực sự phục vụ lợi ích công mà thị trường không thể đáp ứng; hai là, có bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các DN hay không.

VCCI cho rằng, về nguyên tắc, Nhà nước chỉ nên can thiệp khi dịch vụ đó không mang lại lợi nhuận và khu vực tư nhân không có động lực cung ứng. Tuy nhiên, thị trường thương mại điện tử và vận chuyển hàng hóa thương mại điện tử hiện đang tăng trưởng mạnh, mang tính thương mại rõ rệt và không phải là dịch vụ công thiết yếu. Vì vậy, việc sử dụng nguồn lực công để hỗ trợ phát triển thị trường này thông qua mạng bưu chính công cộng cần được làm rõ về sự cần thiết và phạm vi.

Mặt khác, nếu DN công ích vừa được Nhà nước đầu tư hạ tầng, vừa được bù đắp chi phí thực hiện nhiệm vụ công ích, đồng thời được phép khai thác mạng công cộng cho mục đích thương mại và hưởng lợi từ Quỹ hình thành từ đóng góp của các đối thủ cạnh tranh, thì có thể phát sinh lợi thế cạnh tranh đáng kể. Điều này tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường cạnh tranh công bằng giữa các thành phần kinh tế.

VCCI lưu ý, cách tiếp cận này cần được đối chiếu với tinh thần của Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, trong đó nhấn mạnh nguyên tắc không phân biệt đối xử giữa các DN thuộc các thành phần kinh tế khác nhau.

Bên cạnh đó, chính sách này còn bao gồm việc bổ sung các quy định, tiêu chuẩn cho các trung tâm trung chuyển, các kho vật lý và kho ảo phục vụ hoàn tất đơn hàng của đơn vị bưu chính. Việc này sẽ tạo rào cản cho các DN nhỏ, các DN mới tham gia thị trường, làm giảm tính cạnh tranh trên thị trường. Đồng thời, tiêu chuẩn dự kiến như vị trí nằm trong hành lang kết nối, mạng lưới giao hàng đô thị là không phù hợp vì can thiệp vào quyền tự do kinh doanh của DN và không nhằm giải quyết lợi ích công nào.

Trên cơ sở đó, VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo xác định rõ các vấn đề về bưu chính công ích mà thị trường không giải quyết được, cần Nhà nước can thiệp, hỗ trợ; xác định lại các loại hỗ trợ, ưu đãi cho dịch vụ công ích, đảm bảo bù đắp chi phí cho DN thực hiện nhiệm vụ công ích; không bổ sung các quy định mang tính phân biệt đối xử, tạo lợi thế thị trường cho DN nhất định nào./.