Thực hiện 6 công khai để phòng ngừa 5 “chiêu trò” trong đấu thầu

(BKTO) - Đây là đề xuất của đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thủy (Đoàn Bắc Kạn) khi tham gia thảo luận về công tác phòng, chống tội phạm; phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

5f5f073c4f04895ad015.jpg
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thủy phát biểu thảo luận. Ảnh: VPQH

5 “chiêu trò” lách luật

Qua theo dõi các vụ án, vụ việc liên quan đến hoạt động đấu thầu thời gian qua, đại biểu Nguyễn Thị Thủy chỉ ra 5 “chiêu trò” lách luật phổ biến trong hoạt động đấu thầu.

Thứ nhất là tình trạng chia nhỏ gói thầu để áp dụng hình thức chỉ định thầu. Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, nhất là đối với những trường hợp cấp bách hoặc với những khoản chi nhỏ, Luật Đấu thầu đã quy định các trường hợp được chỉ định thầu, quy định các hạn mức để được áp dụng chỉ định thầu, loại dưới 100 triệu đồng, dưới 500 triệu đồng và dưới 1 tỷ đồng.

Tuy nhiên, tình trạng chia nhỏ các gói thầu để áp dụng hình thức chỉ định thầu diễn ra rất phức tạp trên thực tế và được thể hiện trong nhiều kết luận thanh tra, điều tra các vụ án, vụ việc.

Đại biểu lấy ví dụ về một trường hợp được nêu nhiều trong thời gian vừa qua liên quan đến một bệnh viện đa khoa của tỉnh. Kết luận thanh tra của tỉnh đã chỉ rõ, tổng giá trị hàng hóa mua sắm chỉ hơn 95 tỷ đồng nhưng giám đốc bệnh viện đã ban hành tới 1.165 quyết định chỉ định thầu, với giá trị của mỗi gói thầu đều dưới 100 triệu đồng.

Bên cạnh đó, lợi dụng các quy định về chia tách hoặc gộp gói thầu, có những trường hợp chia nhỏ các gói thầu theo kiểu chia phần để mỗi nhà thầu thân hữu trúng một phần.

Hoặc có trường hợp gom nhiều gói thầu nhỏ khác nhau lại để tạo thành một gói thầu hết sức phức tạp mà chỉ có một doanh nghiệp cụ thể mới có thể đáp ứng được, từ đó tránh được những thủ tục đấu thầu thực sự cạnh tranh.

Chiêu trò thứ hai được đại biểu chỉ ra là “cài cắm” các điều khoản hướng thầu để "cài thầu quen, chèn thầu lạ".

Theo đó, quy định về hồ sơ mời thầu là nhằm chọn được những nhà thầu tốt nhất, đáp ứng yêu cầu đặt ra, tuy nhiên, nếu có ý đồ thì đây lại chính là những chốt chặn để loại bỏ những nhà thầu không mong muốn.

Theo đại biểu, thực tế vừa qua, không ít chủ đầu tư đã cố ý “cài cắm” các điều khoản hướng thầu để hướng tới các nhà thầu thân hữu và loại bỏ sự tham gia của các nhà thầu khác, từ đó biến đấu thầu rộng rãi thành đấu thầu hạn chế.

Chiêu trò thứ ba là thiết lập liên minh "quân xanh, quân đỏ" để thông thầu, vây thầu.

Đại biểu nhấn mạnh, tình trạng "quân xanh, quân đỏ" vẫn là mảng tối trong công tác đấu thầu thời gian vừa qua, tạo ra nhiều cuộc thầu nội bộ, thiếu cạnh tranh để kiếm lời bất chính. 

"Hệ lụy của tình trạng "quân xanh, quân đỏ" khiến dư luận nghi ngại, khiến những doanh nghiệp làm ăn chân chính không được cạnh tranh một cách sòng phẳng và mất đi cơ hội đầu tư, kinh doanh, đặc biệt nghiêm trọng là mất đi tiền của của Nhà nước và để lại những công trình, dự án kém chất lượng” - đại biểu lo ngại.

Nêu ra chiêu trò thứ tư là tình trạng móc ngoặc với thẩm định giá để nâng khống giá trị gói thầu, đại biểu chỉ rõ, từ các vụ án vừa qua cho thấy, nếu chỉ nhìn vào hồ sơ thì tất cả đều đúng quy trình, chỉ khi đi sâu vào phá án thì mới phát hiện được sự móc ngoặc tinh vi giữa chủ đầu tư, đơn vị tư vấn, đơn vị thẩm định giá và đơn vị trúng thầu đã thổi giá tăng gấp nhiều lần so với giá trị thực thông qua các chứng thư thẩm định.

Theo đại biểu, rất nhiều vụ án liên quan đến hoạt động đấu thầu thời gian qua đã phải khởi tố, tuyên án phạt tù cả với các thẩm định giá, với vai trò là đồng phạm. Tuy nhiên, cũng có thể thấy pháp luật đã trao cho tổ chức thẩm định giá chức năng quá lớn, trong khi các quy định về hậu kiểm kết quả thẩm định còn hạn chế.

Chiêu trò thứ năm là tình trạng nhũng nhiễu, tiêu cực khác trong hoạt động đấu thầu.

Theo nữ đại biểu, tình trạng vi phạm các quy định pháp luật, tình trạng lách các quy định pháp luật như nêu trên đều có thể tiềm ẩn hoặc hướng tới nguy cơ tham nhũng, trục lợi.

Bên cạnh đó, kết quả khảo sát của Liên đoàn Thương mại công nghiệp Việt Nam (VCCI) năm 2021 cho thấy, trong tổng số các doanh nghiệp được khảo sát thì có tới 25% doanh nghiệp cho biết họ chủ động chi trả chi phí không chính thức khi tham gia đấu thầu; 10,3% doanh nghiệp cho biết họ chi trả do gợi ý của cán bộ phụ trách đấu thầu. Đáng lưu ý, có tới 58,9% doanh nghiệp cho biết việc chi trả chi phí không chính thức khi tham gia đấu thầu là luật bất thành văn mà doanh nghiệp phải tự hiểu khi tham gia.

Công khai - giải pháp của mọi giải pháp

Nhấn mạnh đấu thầu nếu không được quy định và quản lý một cách chặt chẽ sẽ trở thành mảnh đất màu mỡ cho tham nhũng, trục lợi, đại biểu Nguyễn Thị Thủy kiến nghị các cơ quan thanh tra điều tra, truy tố, xét xử hướng hoạt động vào mảng đấu thầu, nhất là đối với những vụ việc dư luận có nhiều phản ánh để kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các vi phạm.

Bên cạnh đó, theo đại biểu, công khai sẽ được xem là giải pháp của mọi giải pháp, sẽ rất hữu hiệu để khắc phục tình trạng "đi đêm" trong đấu thầu.

Pháp luật hiện hành trong từng công đoạn đấu thầu đã có một số quy định về công khai nhưng chưa chặt chẽ, thậm chí còn những khoảng trống, kẽ hở dẫn đến có thể lách luật như trong thời gian vừa qua.

“Tại Kỳ họp này, Chính phủ trình Quốc hội xem xét Dự án Luật Đấu thầu. Do đó, tôi kiến nghị tiếp tục rà soát để hoàn thiện và bảo đảm thực hiện chặt chẽ 6 công khai trong đấu thầu, bao gồm: công khai về điều kiện được dự thầu; danh sách và năng lực của những nhà thầu; điều kiện được trúng thầu; quá trình chấm thầu; kết quả trúng thầu; kết quả giải quyết khiếu nại, kiến nghị của nhà thầu” - đại biểu Nguyễn Thị Thủy kiến nghị.

Cùng chuyên mục
Thực hiện 6 công khai để phòng ngừa 5 “chiêu trò” trong đấu thầu