Những khoản thất thoát khổng lồ
KTNN Nam Phi cho biết, trong năm vừa qua, PRASA từng được đánh giá cao nhờ một số chuyển biến tích cực trong hoạt động. Tuy nhiên, những tín hiệu cải thiện đó đang dần bị lu mờ khi tình trạng quản lý tài chính tiếp tục bộc lộ nhiều yếu kém.
Theo báo cáo kiểm toán, tổng số tiền chi tiêu bất thường tại PRASA lên tới 19 tỷ Rand (tương đương hơn 1,1 tỷ USD). Đây là những khoản chi không tuân thủ quy định, làm gia tăng rủi ro tài chính và đẩy Tổng công ty vào tình thế tiềm ẩn khủng hoảng.
Không chỉ dừng lại ở chi tiêu sai quy định, báo cáo còn chỉ ra những tổn thất đáng kể trong công tác quản lý tài sản. Trong năm tài chính 2024-2025, những người đứng đầu PRASA đã để “bay hơi” số tài sản trị giá 1,3 tỷ Rand. Bên cạnh đó, việc sử dụng cơ sở hạ tầng kém hiệu quả tiếp tục dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng. Riêng tình trạng nhiều phương tiện không được đưa vào khai thác đã khiến Tổng công ty thất thoát thêm hơn 2,6 tỷ Rand.
Đáng chú ý, kiểm toán viên xác định một trong những nguyên nhân chính dẫn đến gia tăng chi tiêu bất thường liên quan đến hai hợp đồng dài hạn trị giá lần lượt 11,2 tỷ Rand và 6,3 tỷ Rand. Dù những rủi ro đã được cảnh báo từ cuộc kiểm toán năm 2023-2024, khi hai hợp đồng này mới được trao thầu, song quá trình thực hiện và quản lý vẫn chưa được kiểm soát hiệu quả, khiến các vấn đề tiếp tục phát sinh. Trong quá trình rà soát, kiểm toán viên đã phát hiện một số dấu hiệu bất thường và kịp thời thông báo cho Ban lãnh đạo PRASA.
Tình trạng chi tiêu bất thường tại PRASA không phải là vấn đề mới. Trước đó, Tổng công ty này đã tích lũy tổng số tiền chi sai quy định lên tới 33 tỷ Rand. Tuy nhiên, các tồn đọng kéo dài nhiều năm vẫn chưa được xử lý đầy đủ theo quy định pháp luật, trong khi công tác khắc phục hậu quả còn nhiều thiếu sót.
Báo cáo kiểm toán cũng phơi bày hàng loạt hạn chế trong công tác quản trị, bao gồm: Quản lý hợp đồng thiếu hiệu quả; quản lý ngân sách tiền lương thiếu minh bạch; chậm trễ và thiếu sót trong xử lý sai phạm; cùng với đó là những khoản đầu tư mờ ám vào sửa chữa, nâng cấp phương tiện vận tải cũ, tiềm ẩn nguy cơ lãng phí.
Bà Ilze Dieppenaar - đại diện Kiểm toán nhà nước Nam Phi - lưu ý rằng PRASA chưa tiến hành đánh giá lại việc sửa chữa các đoàn tàu cũ kể từ khi quyết định liên quan được đưa ra trước đại dịch Covid-19. Tuy nhiên, Tổng công ty vẫn tiếp tục báo cáo chi những khoản tiền lớn cho hoạt động này, trong bối cảnh các đoàn tàu mới, an toàn hơn liên tục được đưa vào sử dụng và một số đoàn tàu hiện đại vẫn đang trong quá trình sản xuất.
Ngoài ra, chương trình mở rộng vốn của PRASA cũng đang được kiểm toán xem xét lại. Dù đã đầu tư đáng kể vào phương tiện mới, với 146 đoàn tàu có tổng chi phí 19,4 tỷ Rand tính đến năm tài chính 2022-2023, nhưng hiệu quả sử dụng các tài sản này vẫn chưa đạt mục tiêu đề ra.
Lý do chính khiến PRASA rơi vào khủng hoảng là tình trạng thâm hụt nghiêm trọng trong hoạt động tài chính. Mặc dù 88% tổng doanh thu - bao gồm cả các khoản trợ cấp vốn của PRASA - vẫn dựa vào ngân sách của Chính phủ.
Bà Ilze Dieppenaar - Đại diện KTNN Nam Phi
Cần kế hoạch để giải quyết sai sót
Tại buổi báo cáo trước Quốc hội về kết quả kiểm toán năm tài chính 2024-2025 của PRASA vào cuối tháng 3 vừa qua, bà Ilze Dieppenaar cho biết Tổng công ty đã có những tiến bộ nhất định so với các năm trước. Tuy nhiên, nền tảng tài chính của PRASA vẫn ở trạng thái bấp bênh, thậm chí đặt ra lo ngại về khả năng duy trì hoạt động bền vững trong thời gian tới.
Theo đại diện KTNN Nam Phi, dù đã có cải thiện, các vấn đề cốt lõi vẫn chưa được giải quyết một cách đáng kể. Bà Dieppenaar nhấn mạnh, nếu những sai sót được xử lý kịp thời ngay từ khi phát sinh, PRASA có thể đã tránh được các khoản chi tiêu bất thường lên tới 4,9 tỷ Rand trong năm tài chính 2022-2023 và 4,8 tỷ Rand trong năm tài chính 2024-2025.
Không chỉ các phát hiện từ cơ quan kiểm toán nhà nước, một số cuộc điều tra của các công ty kiểm toán độc lập cũng chỉ ra những điểm yếu mang tính hệ thống trong kiểm soát tài chính tại PRASA. Các vấn đề được nêu bao gồm: Sai sót trong xử lý thanh toán; hạn chế trong quản lý dữ liệu; các giao dịch thiếu minh bạch với nhà cung cấp dịch vụ; cũng như tình trạng gian lận.
Dù đối mặt với nhiều thách thức, KTNN Nam Phi ghi nhận PRASA đã đạt tiến bộ đáng kể trong việc tái thiết hệ thống báo cáo tài chính. Tuy nhiên, để duy trì và củng cố những kết quả này, cơ quan kiểm toán nhấn mạnh sự cần thiết phải triển khai kịp thời, triệt để các biện pháp khắc phục những thiếu sót nghiêm trọng đã được chỉ ra.
Theo đó, các giải pháp trọng tâm được đặt ra bao gồm: Tái cấu trúc quy trình quản lý hợp đồng; xây dựng kế hoạch hành động cụ thể; tăng cường kiểm toán định kỳ; đồng thời xử lý dứt điểm các tồn đọng trong quản lý tài sản và khai thác cơ sở hạ tầng. Đây được xem là những yêu cầu cấp thiết nhằm khắc phục các điểm yếu kéo dài, từng bước củng cố nền tảng tài chính và nâng cao hiệu quả hoạt động của PRASA trong thời gian tới./.
(Theo iol.co.za và tổng hợp)
