Xử lý căn cơ bài toán năng lượng

Hạn chế thấp nhất tác động lên giá xăng dầu trong nước

Theo Báo cáo của Chính phủ, xung đột tại Trung Đông kéo dài khoảng 1 tháng nay, đã tác động đến nguồn cung, giá dầu, kinh tế thế giới và trong nước. Sức ép lạm phát toàn cầu, các nước có xu hướng thắt chặt, thận trọng chính sách tiền tệ; trong khi nguồn thu ngân sách nhà nước bị ảnh hưởng, khiến dư địa điều hành chính sách tài khóa bị thu hẹp.

Ở trong nước, xung đột tại Trung Đông dự báo sẽ tác động lớn, nhiều mặt đến nền kinh tế. Đặc biệt, do biến động giá dầu thế giới, vừa qua, giá xăng dầu trong nước đã tăng tương đối cao so với thời điểm trước khi xảy ra xung đột tại Trung Đông, tạo áp lực lên lạm phát, chi phí sinh hoạt, sản xuất kinh doanh trong toàn nền kinh tế; đồng thời, tiềm ẩn rủi ro về an ninh năng lượng, ổn định kinh tế vĩ mô.

Để ứng phó với tình hình, ngay khi xung đột xảy ra, Bộ Chính trị, Chính phủ đã chỉ đạo các giải pháp bảo đảm nguồn cung xăng dầu; điều hành giá xăng dầu, hạn chế thấp nhất tác động lên giá trong nước, như: sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu; giảm thuế nhập khẩu, sử dụng NSNN từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương năm 2025 để tạm ứng cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu…

Đặc biệt, tại Phiên họp chiều 09/4, Chính phủ đã trình Quốc hội Dự án Nghị quyết của Quốc hội về việc điều chỉnh mức thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay.

Trong đó, Dự thảo Nghị quyết quy định mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng (trừ ethanol), dầu diezel, nhiên liệu bay, dầu hỏa và dầu mazut là 0 đồng/lít. Xăng, dầu diezel, nhiên liệu bay, dầu hỏa và dầu mazut thuộc đối tượng không phải kê khai, tính nộp thuế giá trị gia tăng nhưng được khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào. Mức thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng các loại là 0%.

Chính phủ cũng đề xuất giao Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định áp dụng mức thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay trong trường hợp cần thiết vì lợi ích quốc gia.

Tuy nhiên, trong thời gian tới, xung đột tại Trung Đông dự báo tiếp tục ảnh hưởng rất phức tạp. Do đó, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo các Bộ, cơ quan theo dõi sát tình hình, xây dựng các kịch bản tác động đến tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô, tham mưu các giải pháp ứng phó cả trước mắt và lâu dài gắn với nguồn lực thực hiện nhằm bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội, hỗ trợ và phục hồi tăng trưởng để báo cáo cấp có thẩm quyền.

Phát triển hạ tầng năng lượng là trọng tâm ưu tiên

Từ góc độ Cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi - nhấn mạnh, với độ mở lớn, Việt Nam chịu tác động trực tiếp từ sự bất định của kinh tế toàn cầu đang tăng nhanh, mang tính hệ thống, đặc biệt qua giá năng lượng, đồng thời bị ảnh hưởng gián tiếp đến xuất khẩu, dòng vốn đầu tư và tâm lý thị trường. Đây là điều cần được đặc biệt lưu ý trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao đặt ra ngay từ đầu năm.

Theo Ủy ban Kinh tế và Tài chính, biến động giá năng lượng từ bên ngoài, trong khi năng lực cung ứng trong nước còn hạn chế, đang làm gia tăng chi phí đầu vào và suy giảm sức cạnh tranh của khu vực sản xuất. Do đó, cần nghiên cứu, có giải pháp xử lý căn cơ bài toán năng lượng, một trong những nút thắt lớn đối với tăng trưởng trong bối cảnh hiện nay.

Theo đó, cần ưu tiên phát triển hạ tầng năng lượng trong giai đoạn 3-5 năm tới; đồng thời rà soát, điều chỉnh các quy hoạch quốc gia, quy hoạch ngành, nhất là quy hoạch năng lượng.

Trước mắt, cần tập trung tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ và sớm đưa vào vận hành các dự án năng lượng trọng điểm nhằm bổ sung nguồn cung; bổ sung định hướng hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh, hoàn thiện cơ chế giá theo hướng linh hoạt, minh bạch để thu hút đầu tư, bảo đảm hài hòa giữa an ninh năng lượng và kiểm soát chi phí đầu vào; đồng thời bổ sung định hướng giải pháp, nhiệm vụ để chủ động ứng phó với bối cảnh thị trường năng lượng quốc tế còn nhiều biến động phức tạp hiện nay.

Đồng thời, cần đẩy mạnh và đột phá trong tổ chức thực hiện chính sách về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

“Về trung và dài hạn, cần đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu năng lượng theo hướng chủ động, tự chủ, gắn với phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, qua đó nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài và tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững” - ông Phan Văn Mãi nhấn mạnh.

Cùng với đó, một số ý kiến đề nghị cần nhấn mạnh yêu cầu phát triển ‘‘bền vững’’ đối với năng lượng tái tạo, năng lượng mới, tránh phát triển nóng, thiếu đồng bộ.

Trong năm 2026, Chính phủ xác định đưa vào vận hành thương mại Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch 1 (1.403 MW); hoàn tất thủ tục đầu tư, có thể khởi công trong năm 2026: Dự án Điện khí LNG Quảng Trạch II (1.500 MW); Dự án Điện khí LNG Nghi Sơn (1.500 MW); Dự án Điện khí LNG Quỳnh Lập (1.500 MW). Đồng thời, chuẩn bị đầu tư dự án Trung tâm nghiên cứu khoa học công nghệ hạt nhân; triển khai xây dựng cơ chế đặc thù, đột phá, hình thành các Trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia.

Về vấn đề này, báo cáo Quốc hội tại Phiên họp chiều 09/4, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng - cho biết, một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong những tháng còn lại của năm 2026 là tập trung bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia cả trước mắt và lâu dài, nhất là bảo đảm nguồn cung dầu thô, khí đốt.

Trong đó, bảo đảm cân đối cung cầu, xây dựng hệ thống quản trị năng lượng thông minh; hình thành kho dự trữ dầu thô quy mô lớn, duy trì nguồn cung ổn định ít nhất 90 ngày; đa dạng hóa nguồn cung...

Đồng thời, Chính phủ xác định phát triển hạ tầng năng lượng, năng lượng tái tạo, năng lượng mới đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế cao; triển khai hiệu quả Quy hoạch điện VIII điều chỉnh.

“Trong quý II/2026, hoàn thành xây dựng cơ chế, chính sách vượt trội thu hút đầu tư các dự án năng lượng trọng điểm, điện gió ngoài khơi, khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) và phương án xử lý vướng mắc các dự án năng lượng tái tạo. Trong quý III/2026, hoàn thành xây dựng Chiến lược dự trữ năng lượng quốc gia và Đề án phát triển hạ tầng công nghiệp ứng dụng năng lượng nguyên tử, công nghiệp không gian vũ trụ, kinh tế tầm thấp, công nghiệp lượng tử” - Thủ tướng nêu rõ.

Tiết kiệm năng lượng - giải pháp trọng tâm trong biến động

Đề cập đến vấn đề này, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính Lê Minh Nam - đề nghị cần bổ sung vào nhiệm vụ giải pháp năm 2025 và dự toán ngân sách 2026 nội dung chỉ đạo thực hiện nghiêm Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Theo đại biểu, đây không chỉ là vấn đề thời sự mà còn là yêu cầu mang tính chiến lược dài hạn. Việc quản trị cần thực hiện đồng bộ từ khâu cung ứng đến cơ cấu lại các đối tượng sử dụng để đảm bảo tính hiệu quả cao nhất.

Đồng tình quan điểm trên, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương - cho rằng, thực hành tiết kiệm năng lượng là nội dung trọng tâm trong bối cảnh những thách thức về cung ứng điện vừa qua. Bộ Tài chính sẽ tiếp thu ý kiến đại biểu để bổ sung vào báo cáo các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Bên cạnh việc kiểm soát giá cả để ổn định kinh tế vĩ mô và tìm kiếm nguồn cung, nhiệm vụ then chốt là điều tiết sử dụng năng lượng trong nước. Ưu tiên hàng đầu là dành nguồn lực năng lượng cho các lĩnh vực sản xuất kinh doanh và các công trình trọng điểm, đồng thời cắt giảm tối đa các khoản tiêu thụ năng lượng chưa thực sự cần thiết - Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương nhấn mạnh.

Trước đó, tại Chỉ thị 09/CT-TTg, Chính phủ cũng xác định tiết kiệm năng lượng và chuyển dịch năng lượng là giải pháp trọng tâm trong bối cảnh biến động toàn cầu. Bởi thực tế, dư địa tiết kiệm của nước ta còn rất lớn.

Theo Bộ Công Thương, các ngành công nghiệp hiện đang chiếm hơn 50% tổng năng lượng tiêu thụ toàn quốc và có tiềm năng tiết kiệm lên tới 20-30%. Nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng công nghệ như tận dụng nhiệt thải phát điện, điện mặt trời mái nhà, số hóa vận tải để tối ưu tiêu hao. Đây không chỉ là giải pháp chi phí, mà còn là bước chuyển tất yếu hướng tới tăng trưởng bền vững. Song song đó, tiết kiệm năng lượng cần trở thành nếp sống của mỗi người dân nhằm giảm chi phí và hạn chế lãng phí năng lượng.