Gỡ vướng trong giải quyết chế độ bảo hiểm thất nghiệp

Nhiều vướng mắc phát sinh từ phía người lao động

Qua thực tiễn giải quyết thủ tục hưởng bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), các trung tâm dịch vụ việc làm (DVVL) phản ánh, bên cạnh việc đảm bảo an sinh cho người lao động khi không may mất việc làm thì việc thực thi chính sách BHTN đã phát sinh một số bất cập.

Theo đó, một bộ phận người lao động thiếu trung thực trong việc khai báo tình trạng việc làm. Nhiều trường hợp sau khi chấm dứt hợp đồng lao động đã nhanh chóng tìm được việc làm mới nhưng không thực hiện nghĩa vụ thông báo với trung tâm DVVL. Thậm chí, có những trường hợp NLĐ đã có việc làm trong thời gian đang hưởng trợ cấp thất nghiệp nhưng vẫn tiếp tục nhận trợ cấp. Điều này dẫn đến việc cơ quan chức năng phải tiến hành xác minh, rà soát và thu hồi số tiền đã chi trả không đúng quy định, gây tốn kém thời gian, nguồn lực và làm phát sinh nhiều thủ tục hành chính phức tạp.

Tình trạng phổ biến khác là người lao động có việc làm trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ ngày nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp nhưng không thông báo theo quy định. Chỉ đến khi cơ quan chức năng kiểm tra, đối chiếu dữ liệu mới phát hiện người lao động không đủ điều kiện hưởng, từ đó buộc phải ban hành quyết định thu hồi trợ cấp. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết hồ sơ mà còn gây khó khăn trong công tác quản lý Quỹ BHTN.

Bên cạnh đó, nhiều người lao động sở hữu nhiều sổ bảo hiểm xã hội rời rạc qua các thời kỳ khác nhau khiến cho việc tổng hợp, xác định chính xác thời gian đóng và thời gian chưa hưởng để tính toán chế độ bảo lưu trở nên phức tạp, đòi hỏi cán bộ thẩm định phải kiểm tra, đối chiếu nhiều nguồn thông tin.

Một số trường hợp đặc thù như người lao động bị tạm giam, chấp hành hình phạt tù, ra nước ngoài định cư, bị tòa án tuyên bố mất tích hoặc đã chết cũng gây khó khăn lớn trong việc thu hồi trợ cấp thất nghiệp đã chi trả. Trong những tình huống này, bản thân người lao động không còn khả năng thực hiện nghĩa vụ hoàn trả, trong khi cơ chế xử lý hiện nay còn hạn chế, chưa có giải pháp triệt để.

Cùng với đó là tình trạng người lao động không nắm được đầy đủ về quyền lợi và nghĩa vụ trong thời gian hưởng trợ cấp thất nghiệp, dẫn đến việc vi phạm quy định một cách không chủ ý.

Thực tế cho thấy, nhiều người lao động sau khi nộp hồ sơ trực tuyến không chủ động theo dõi tiến độ xử lý trên hệ thống. Khi đến thời điểm nhận kết quả hoặc thực hiện nghĩa vụ thông báo tìm kiếm việc làm hàng tháng, trung tâm DVVL phải chủ động liên hệ qua điện thoại. Tuy nhiên, không ít trường hợp không thể liên lạc được hoặc người lao động không phản hồi tin nhắn dẫn đến bị tạm dừng hưởng trợ cấp.

Hoàn thiện cơ chế phối hợp trong giải quyết chế độ bảo hiểm thất nghiệp

Bên cạnh những khó khăn từ phía người lao động, vẫn còn một số doanh nghiệp, người sử dụng lao động chưa thực sự quan tâm đến việc phối hợp thực hiện các quy định liên quan, dẫn đến những vướng mắc trong quá trình giải quyết chế độ BHTN cho người lao động.

Đơn cử, một trong những trách nhiệm quan trọng của người sử dụng lao động là thực hiện kịp thời việc chốt và trả sổ bảo hiểm xã hội cho người lao động khi chấm dứt hợp đồng lao động. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn tình trạng chậm trễ, khiến người lao động không thể hoàn thiện hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp đúng thời hạn.

Ngoài ra, doanh nghiệp cần cung cấp đầy đủ giấy tờ liên quan đến việc chấm dứt hợp đồng trong thời hạn quy định, đồng thời xác nhận quá trình đóng BHTN để người lao động hoàn thiện hồ sơ. Khi có yêu cầu từ trung tâm DVVL, doanh nghiệp cũng cần phối hợp cung cấp thông tin, hợp đồng lao động nhằm phục vụ công tác xác minh…

Cùng với đó, việc thông báo tình hình biến động lao động tại doanh nghiệp cũng là một yêu cầu quan trọng nhưng chưa được thực hiện đầy đủ. Điều này gây khó khăn cho cơ quan quản lý trong việc theo dõi, cập nhật dữ liệu và kiểm soát tình trạng việc làm của người lao động.

Thực trạng trên đặt ra yêu cầu chủ doanh nghiệp cần nâng cao nhận thức và trách nhiệm thông qua việc tích cực tham gia các hội thảo, tọa đàm, tập huấn về chính sách BHTN; qua đó giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định, góp phần bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động.

Đặc biệt, cần có sự vào cuộc quyết liệt hơn từ phía cơ quan quản lý nhà nước. Cụ thể, Sở Nội vụ cần tiếp tục đôn đốc, chỉ đạo các đơn vị, doanh nghiệp trên địa bàn thực hiện nghiêm túc quy định về báo cáo tình hình biến động lao động theo quy định. Đồng thời, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát để đảm bảo việc thực hiện được đồng bộ và hiệu quả.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan liên quan nhằm nâng cao hiệu quả quản lý dữ liệu và giảm thiểu các sai sót trong quá trình giải quyết chế độ; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin cần đi kèm với các giải pháp hỗ trợ để bảo đảm quyền lợi người lao động.