Xu thế mới của quản trị công toàn cầu
Trong hơn một thập kỷ qua, cùng với việc triển khai Chương trình nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững của Liên hợp quốc, vai trò của các SAI đã có sự dịch chuyển rõ nét. Từ chỗ tập trung chủ yếu vào kiểm toán tài chính và tuân thủ, nhiều SAI đang mở rộng mạnh mẽ sang kiểm toán hoạt động, tăng cường phối hợp trong các lĩnh vực liên quan đến môi trường, biến đổi khí hậu và năng lượng.
Trong Tổ chức quốc tế Các cơ quan Kiểm toán tối cao (INTOSAI), Nhóm công tác về KTMT (WGEA) hiện là một trong những nhóm công tác có quy mô lớn nhất, với sự tham gia của hàng chục SAI trên toàn thế giới. Thông qua các cuộc khảo sát chuyên đề, hội nghị và tài liệu hướng dẫn, WGEA liên tục ghi nhận xu hướng gia tăng cả về số lượng lẫn chất lượng các cuộc KTMT do các SAI thực hiện trong thời gian gần đây. Nội dung kiểm toán không chỉ dừng ở việc tuân thủ pháp luật về môi trường mà còn mở rộng sang đánh giá hiệu quả chính sách, mức độ đạt được các mục tiêu khí hậu và sự sẵn sàng của các quốc gia trong ứng phó với biến đổi khí hậu.
Trong năm 2025, WGEA đã phối hợp với Cơ quan Sáng kiến Phát triển INTOSAI (IDI) khởi xướng cuộc kiểm toán hợp tác toàn cầu về hành động thích ứng với biến đổi khí hậu, với sự tham gia của hơn 50 SAI trên toàn thế giới. Đây là một trong những cuộc kiểm toán hợp tác môi trường lớn nhất trong giai đoạn 2023-2025, tập trung đánh giá các hành động lập kế hoạch và thực hiện thích ứng với biến đổi khí hậu, bao gồm các lĩnh vực như quản lý tài nguyên nước, giảm rủi ro thiên tai, ứng phó với xói mòn bờ biển. Điều đó phản ánh nỗ lực chung của cộng đồng SAI toàn cầu trong đánh giá các hành động thích ứng với biến đổi khí hậu.
Đáng chú ý, vai trò của các SAI đối với sự phát triển bền vững ngày càng được cộng đồng quốc tế ghi nhận. Năm 2024, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã thông qua nghị quyết nhấn mạnh vai trò của các SAI trong việc thúc đẩy minh bạch, trách nhiệm giải trình và quản trị bền vững, đặc biệt trong các chính sách liên quan đến biến đổi khí hậu. Đây được xem là bước tiến quan trọng, khẳng định kiểm toán không chỉ là công cụ kiểm soát tài chính mà còn là một cấu phần của quản trị công toàn cầu.
Cùng với xu thế chung, các tổ chức SAI ở khu vực cũng đang tăng cường hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm về KTMT và kiểm toán các Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs). Các hội nghị chuyên đề, chương trình kiểm toán hợp tác và hoạt động đào tạo chung được triển khai ngày càng thường xuyên, cho thấy kiểm toán xanh đang trở thành một xu thế không thể đảo ngược trong cộng đồng SAI.
Kiểm toán nhà nước Việt Nam chủ động nắm bắt xu thế chung
Nắm bắt xu thế chung của thế giới, ngay từ Đại hội Tổ chức Các cơ quan Kiểm toán tối cao châu Á (ASOSAI) lần thứ 14 năm 2018 được tổ chức tại Việt Nam, lần đầu tiên KTNN Việt Nam đã có nhiều sáng kiến đóng góp vào việc xây dựng và thông qua Tuyên bố Hà Nội với chủ đề: “KTMT vì sự phát triển bền vững”. Đây là văn kiện quan trọng của ASOSAI về tầm nhìn chiến lược cho giai đoạn phát triển tiếp theo, nhằm theo đuổi và hiện thực hóa Chương trình nghị sự 2030 về SDGs của Liên hợp quốc.
Với vai trò Chủ tịch ASOSAI nhiệm kỳ 2018-2021, KTNN Việt Nam đã khởi xướng thành lập Ủy ban đặc biệt nghiên cứu việc thành lập Nhóm làm việc của ASOSAI về thực hiện SDGs tại Cuộc họp Ban Điều hành lần thứ 54 vào tháng 7/2019. Đây được coi là đề xuất tiên phong của ASOSAI trong cộng đồng INTOSAI, góp phần thực hiện thành công Tuyên bố Hà Nội và cũng là dấu ấn quan trọng của ASOSAI trong nhiệm kỳ 2018-2021, thể hiện sự sẵn sàng, chủ động trước những vấn đề mang tính thời sự toàn cầu.
Với tinh thần “chủ động đóng góp, xây dựng, định hình luật chơi chung”, những năm gần đây, KTNN Việt Nam thường xuyên cử đoàn tham dự các cuộc họp cấp cao, khóa đào tạo và hội thảo chuyên môn trong khuôn khổ các diễn đàn song phương, đa phương, trao đổi về các lĩnh vực then chốt, trong đó có nhiều nội dung liên quan đến KTMT, SDGs và quản trị tài nguyên. Thông qua đó, KTNN Việt Nam không chỉ tiếp thu kinh nghiệm quốc tế mà còn chia sẻ thực tiễn KTMT, góp phần làm phong phú thêm kho tri thức chung của cộng đồng SAI.
Không chỉ dừng lại ở hợp tác quốc tế, nội dung môi trường đã được KTNN Việt Nam đưa vào kế hoạch kiểm toán với phạm vi ngày càng mở rộng. Trong giai đoạn 2020-2025, KTNN đã triển khai nhiều cuộc kiểm toán hoạt động liên quan đến việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường. Đặc biệt, năm 2025 - năm cuối của nhiệm kỳ 2020-2025, trong bối cảnh phải cắt giảm nhiều cuộc kiểm toán, KTNN Việt Nam vẫn tiếp tục đẩy mạnh thực hiện kiểm toán gắn với mục tiêu phát triển bền vững, tiêu biểu như cuộc kiểm toán việc quản lý, sử dụng kinh phí bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021-2024 tại một số địa phương.
Trong quá trình kiểm toán phải phát hiện những bất cập của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo đúng tinh thần của Nghị quyết 66, để thể chế trở thành động lực, thành mũi nhọn thu hút nguồn lực, bảo đảm tăng trưởng 2 con số vì mục đích "Dân giàu, nước mạnh, non xanh, nước biếc" - đó là mục tiêu phát triển bền vững... Chúng ta tăng trưởng cũng không được quên phải bảo vệ môi trường.
Tổng Kiểm toán nhà nước Ngô Văn Tuấn
Các cuộc kiểm toán không chỉ phản ánh các vấn đề tài chính - ngân sách mà còn hướng tới việc đánh giá tính bền vững của chính sách, mức độ lồng ghép các mục tiêu môi trường và khí hậu trong quá trình quản lý, điều hành. Cách tiếp cận này phù hợp với xu thế chung của INTOSAI, khi kiểm toán được kỳ vọng đóng vai trò hỗ trợ Chính phủ hoàn thiện chính sách, thay vì chỉ dừng ở việc phát hiện sai phạm.
Có thể thấy, với việc chủ động tham gia các diễn đàn INTOSAI, ASOSAI và triển khai các cuộc kiểm toán gắn với mục tiêu phát triển bền vững, KTNN Việt Nam đang từng bước khẳng định vị thế trong dòng chảy chung của quản trị công toàn cầu - nơi kiểm toán không chỉ là “người gác cổng” ngân sách mà còn là đối tác đồng hành vì một tương lai phát triển bền vững./.
