Trao đổi với phóng viên, Bí thư Đảng ủy, Kiểm toán trưởng KTNN khu vực V Nguyễn Đức Sỹ cho biết, đây là niềm vinh dự, tự hào lớn đối với tập thể đơn vị, đồng thời cũng đặt ra trách nhiệm cao hơn, đòi hỏi sự nỗ lực lớn hơn để hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao trong năm 2026.
Thưa ông, trong bối cảnh yêu cầu kiểm toán ngày càng cao và tiến độ ngày càng gấp, đâu là những kết quả nổi bật nhất trong công tác kiểm toán của KTNN khu vực V trong năm 2025?
Năm 2025, trong bối cảnh cả nước thực hiện sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, KTNN được yêu cầu hoàn thành kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách địa phương (NSĐP) trước ngày 30/6/2025 - rút ngắn 5 tháng so với trước đây. Yêu cầu này nhằm giúp các địa phương bảo đảm số liệu kịp thời phục vụ Hội đồng nhân dân phê chuẩn quyết toán ngân sách và làm căn cứ pháp lý cho quá trình chuyển đổi mô hình quản lý.
Trước yêu cầu rất cao đó, KTNN khu vực V đã thực hiện một cuộc tái cấu trúc toàn diện tư duy quản lý và phương pháp luận kiểm toán. Chính sự đổi mới này đã tạo ra kết quả bứt phá ở hầu hết các chỉ tiêu trọng yếu, với một số điểm nhấn nổi bật.
Trước hết là đột phá về quy mô và chất lượng kiến nghị tài chính. Năm 2025, mặc dù số lượng cuộc kiểm toán không tăng so với năm trước, nhưng giá trị kiến nghị xử lý tài chính lại tăng trưởng theo cấp số nhân. Cụ thể, kiến nghị xử lý tài chính đạt 936,684 tỷ đồng, tăng gấp 3 lần so với năm 2024; kiến nghị xử lý khác đạt 2.732,733 tỷ đồng, tăng 23 lần. Điều này cho thấy chất lượng kiểm toán đã được nâng lên rõ rệt, đi sâu vào bản chất của quản lý tài chính, thay vì chỉ dừng lại ở việc kiểm tra bề mặt hồ sơ.
Một điểm nhấn quan trọng khác là chất lượng “thép” của bằng chứng kiểm toán. Số tiền 289,679 tỷ đồng - tương đương 31% tổng số kiến nghị kiểm toán - được các đơn vị nộp vào ngân sách nhà nước trước khi Báo cáo kiểm toán được phát hành, cho thấy tính thuyết phục rất cao của bằng chứng kiểm toán, khiến đơn vị được kiểm toán thực sự “tâm phục khẩu phục”.
Qua kiểm toán, đơn vị đã kiến nghị tổ chức thanh tra, kiểm tra, rà soát để xử lý theo quy định pháp luật; đồng thời chuyển hồ sơ 1 vụ việc sang Cơ quan Cảnh sát điều tra để làm rõ hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Điều này thể hiện rõ thái độ kiên quyết, không nể nang, không né tránh trong việc kiến nghị xử lý các sai phạm nghiêm trọng, có dấu hiệu tội phạm.
Để đạt được những kết quả nổi bật này, trước hết phải khẳng định đó là sự nỗ lực đồng bộ của cả tập thể đơn vị, dưới sự lãnh đạo sát sao của Đảng ủy và Tổng Kiểm toán nhà nước. Trên cơ sở đó, đơn vị đã chủ động xây dựng phương án tổ chức kiểm toán phù hợp; đồng thời cắt giảm nhiều đầu mối kiểm toán ngân sách cấp huyện và một số dự án nhỏ lẻ, nhằm tập trung nguồn lực vào các “điểm nóng”, các dự án trọng điểm và những đơn vị có quy mô ngân sách lớn.
Trong quá trình kiểm toán, KTNN khu vực V luôn chú trọng lắng nghe và đối thoại thực chất với đơn vị được kiểm toán, giúp đơn vị hiểu rõ bản chất vi phạm cũng như lợi ích của việc khắc phục sớm, qua đó giảm thiểu rủi ro pháp lý về sau.
Năm 2025, kết quả thực hiện kiến nghị kiểm toán của các địa phương do KTNN khu vực V thực hiện đạt mức cao hơn bình quân toàn Ngành. Riêng kiến nghị xử lý tài chính năm 2024 (niên độ ngân sách 2023) đạt tỷ lệ 100% - 302,815 tỷ đồng/302,815 tỷ đồng, vượt đáng kể so với chỉ tiêu đầu năm là 85%.
Kết quả thực hiện kiến nghị kiểm toán của các địa phương do KTNN khu vực V thực hiện vượt mức bình quân toàn Ngành. Theo ông, đâu là những bài học kinh nghiệm quan trọng giúp đơn vị đạt được kết quả này?
Có được kết quả này là nhờ sự chỉ đạo sát sao của lãnh đạo KTNN, sự phối hợp tích cực, trách nhiệm của các địa phương; đồng thời xuất phát từ việc KTNN khu vực V đã chủ động đổi mới cách thức theo dõi, đôn đốc và kiểm tra việc thực hiện kiến nghị kiểm toán theo hướng thường xuyên, liên tục và gắn trách nhiệm cụ thể.
Trước đây, quy trình kiểm tra thực hiện kiến nghị mang tính khá thụ động, chủ yếu là phát hành báo cáo, gửi công văn đôn đốc và chờ đơn vị được kiểm toán báo cáo, tổng hợp. Cách làm này thường tạo ra độ trễ lớn và tâm lý “chờ đợi” từ phía đơn vị được kiểm toán.
Từ năm 2023, KTNN khu vực V đã chủ động thành lập Tổ theo dõi, hướng dẫn, đôn đốc việc thực hiện kiến nghị kiểm toán ngay từ đầu năm, chuyển cơ chế theo dõi sang mô hình “đối thoại chủ động và đôn đốc liên tục”. Nhờ đó, tỷ lệ thực hiện kiến nghị kiểm toán của đơn vị tăng dần qua các năm và đạt 100% vào năm 2025.
Qua thực tiễn triển khai, đơn vị rút ra một số bài học kinh nghiệm quan trọng. Trước hết, thay vì chỉ gửi văn bản hành chính, lãnh đạo đơn vị chủ động làm việc trực tiếp với Thường trực Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố được kiểm toán. Từng kiến nghị tồn đọng được đưa ra thảo luận, phân tích nguyên nhân cụ thể. Những kiến nghị chưa thực hiện được do cách hiểu khác nhau về quy định pháp luật cũng được KTNN khu vực V giải thích, hướng dẫn cụ thể để địa phương thực hiện.
Thứ hai, đơn vị ghi nhận ngay kết quả thực hiện kiến nghị, không chờ đến cuối năm mới tổng hợp. Cách làm này tạo động lực tâm lý rất lớn cho các đơn vị được kiểm toán, bởi nỗ lực của họ được ghi nhận kịp thời. Thực tiễn cho thấy, khi công tác theo dõi, đôn đốc được thực hiện nghiêm túc, có sự phối hợp chặt chẽ giữa KTNN và địa phương, thì hiệu quả thực hiện kiến nghị kiểm toán sẽ được nâng lên một cách thực chất, bền vững.
Bước sang năm 2026 với nhiều thuận lợi và thách thức đan xen, đặc biệt là yêu cầu ngày càng cao đối với KTNN, ông có thể chia sẻ những giải pháp trọng tâm nhằm tiếp tục đổi mới và nâng cao hiệu quả công tác kiểm toán của đơn vị?
Năm 2026, việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sẽ làm tăng đột biến số lượng đầu mối quản lý ngân sách. Số đầu mối kiểm toán NSĐP không giảm tương ứng 67% theo số đơn vị hành chính cấp xã giảm, mà mỗi xã, phường đều trở thành một đầu mối kiểm toán độc lập. Trước yêu cầu đó, toàn đơn vị cần bám sát sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, của Ngành và 4 Nghị quyết chuyên đề của Đảng ủy KTNN nhiệm kỳ 2025-2030, để chủ động triển khai nhiệm vụ công tác năm 2026 một cách khoa học, hiệu quả.
Trước hết, đơn vị sẽ tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức và theo dõi hoạt động kiểm toán, đặc biệt ở các khâu khảo sát, lập kế hoạch, theo dõi tiến độ và tổng hợp kết quả. Việc khai thác dữ liệu và sử dụng các phần mềm hỗ trợ sẽ giúp nâng cao hiệu quả tổ chức kiểm toán, sử dụng hợp lý nguồn lực và từng bước hình thành phương thức kiểm toán phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số.
Đơn vị cũng sẽ từng bước chuyển đổi phương pháp kiểm toán từ mô hình truyền thống “hậu kiểm - chọn mẫu” sang phương pháp “tiền kiểm - kiểm soát toàn diện theo thời gian thực”. Phương pháp này hiện đang được áp dụng tại Đoàn kiểm toán các dự án phục vụ Hội nghị APEC tại đặc khu Phú Quốc theo đề nghị của Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang. Kiểm toán tiền kiểm tập trung vào phòng ngừa, cảnh báo từ sớm, từ xa; cung cấp thông tin kịp thời, tin cậy cho các cơ quan quản lý, điều hành trong việc phát hiện và xử lý rủi ro, sai phạm. Điều này đòi hỏi kiểm toán viên phải có hiểu biết sâu về dữ liệu, khả năng phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và sử dụng các công cụ AI hỗ trợ kiểm toán.
Cùng với đó, các đoàn kiểm toán sẽ được tổ chức theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp, chuyên sâu; giảm số lượng thành viên nhưng nâng cao chất lượng chuyên môn, tập trung vào từng lĩnh vực kiểm toán cụ thể. Điều này đòi hỏi công tác xây dựng phương án kiểm toán phải được thực hiện khoa học ngay từ đầu.
Xin trân trọng cảm ơn ông!./.
