Sản xuất phục hồi, xuất khẩu và đầu tư công tạo lực kéo
Các chỉ số kinh tế trong giai đoạn đầu năm 2026 cho thấy nền kinh tế duy trì đà tăng trưởng ổn định ngay từ thời điểm khởi động năm mới. Theo phân tích của Công ty cổ phần Chứng khoán VNDIRECT, sản xuất phục hồi, thương mại quốc tế sôi động và đầu tư công được triển khai sớm đã tạo nền tảng quan trọng cho tăng trưởng, dù môi trường kinh tế toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều biến động.
Hoạt động sản xuất tiếp tục là điểm sáng của nền kinh tế. Chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp (IIP) tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước, cho thấy năng lực sản xuất được cải thiện rõ nét, dù một phần chịu tác động của yếu tố mùa vụ và hiệu ứng nền thấp.
Chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) ngành sản xuất Việt Nam do S&P Global công bố duy trì trên ngưỡng 50 điểm trong 7 tháng liên tiếp, phản ánh xu hướng mở rộng sản xuất và cải thiện môi trường kinh doanh. Sản lượng, đơn hàng mới và việc làm đều tăng, cho thấy khu vực sản xuất đang phục hồi theo hướng bền vững hơn.
Trái với sự khởi sắc của sản xuất, tiêu dùng nội địa tăng ở mức vừa phải. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng so với cùng kỳ nhưng mức tăng thực chưa cải thiện đáng kể. Theo các chuyên gia, tâm lý người tiêu dùng có thể chịu tác động từ xu hướng lãi suất tăng, biến động giá vàng và thay đổi chính sách thuế đối với hộ kinh doanh.
Hoạt động thương mại quốc tế tiếp tục duy trì đà tích cực khi kim ngạch xuất khẩu tăng mạnh so với cùng kỳ; trong đó, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài giữ vai trò dẫn dắt, đặc biệt ở nhóm hàng điện tử và máy móc, thiết bị. Nhập khẩu cũng tăng nhanh, phản ánh nhu cầu nguyên vật liệu và tư liệu sản xuất gia tăng theo đà phục hồi của sản xuất và đầu tư.
Cán cân thương mại ghi nhận mức thâm hụt. Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế định hướng phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo, diễn biến này cho thấy DN đang chuẩn bị cho các chu kỳ sản xuất mới và mở rộng hoạt động trong thời gian tới.
Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ghi nhận diễn biến trái chiều. Vốn FDI thực hiện tăng so với cùng kỳ và đạt mức cao trong nhiều năm ở giai đoạn đầu năm, phản ánh niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài đối với triển vọng trung và dài hạn của kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, vốn FDI đăng ký giảm mạnh, cho thấy xu hướng đầu tư mới vẫn cần được theo dõi trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định.
Ở khu vực công, giải ngân đầu tư được thúc đẩy ngay từ đầu năm khi vốn đầu tư thực hiện từ ngân sách nhà nước tăng đáng kể so với cùng kỳ. Việc đẩy nhanh giải ngân được kỳ vọng góp phần kích hoạt tăng trưởng và hoàn thiện hệ thống hạ tầng.
Về ổn định giá cả, lạm phát tiếp tục được kiểm soát khi chỉ số giá tiêu dùng tăng phù hợp với mục tiêu điều hành. Tuy nhiên, diễn biến chi phí đầu vào và giá nguyên liệu thế giới vẫn là yếu tố cần theo dõi để đánh giá khả năng hình thành áp lực lạm phát trong thời gian tới.
Doanh nghiệp gia nhập thị trường tăng nhưng vẫn thận trọng mở rộng
Cùng với các tín hiệu vĩ mô tích cực, khu vực DN trong giai đoạn đầu năm ghi nhận nhiều chuyển biến đáng chú ý. Theo Bộ Tài chính, số DN thành lập mới và DN quay trở lại hoạt động đều tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước, phản ánh niềm tin thị trường được cải thiện và môi trường kinh doanh dần thuận lợi hơn.
Xét theo khu vực kinh tế, lĩnh vực dịch vụ tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn trong số DN thành lập mới, phù hợp với xu hướng phục hồi của tiêu dùng, du lịch và thương mại. Khu vực công nghiệp và xây dựng cũng ghi nhận mức tăng đáng kể, trong khi lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy sản có những chuyển động tích cực trong quá trình tái cơ cấu.
Tuy nhiên, quy mô vốn đăng ký bình quân của DN thành lập mới giảm so với trước, cho thấy phần lớn DN mới thuộc nhóm nhỏ và vừa. Theo cơ quan quản lý, điều này phản ánh xu hướng kinh doanh thận trọng khi DN ưu tiên kiểm soát rủi ro, ổn định dòng tiền và nâng cao hiệu quả hoạt động trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động.
Cùng với đó, vốn đăng ký tăng thêm của các DN đang hoạt động giảm nhẹ so với cùng kỳ, cho thấy DN hiện hữu vẫn cân nhắc kỹ lưỡng trong việc mở rộng quy mô, tập trung củng cố năng lực tài chính thay vì tăng trưởng nhanh.
Quá trình sàng lọc thị trường vẫn tiếp tục diễn ra khi số DN tạm ngừng kinh doanh và ngừng hoạt động chờ giải thể duy trì ở mức cao, chủ yếu tập trung ở nhóm DN quy mô nhỏ hoặc năng lực tài chính hạn chế. Việc nhiều DN lựa chọn tạm ngừng hoạt động thay vì giải thể phản ánh tâm lý chờ đợi điều kiện kinh doanh thuận lợi hơn để quay trở lại thị trường.
Dù vậy, hoạt động sản xuất - kinh doanh nhìn chung vẫn duy trì nhịp độ ổn định. Ngay sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, nhiều DN trong các ngành sản xuất chủ lực đã nhanh chóng khôi phục hoạt động, bảo đảm tiến độ đơn hàng và duy trì chuỗi cung ứng. Đáng chú ý, Tập đoàn Trường Hải cùng nhiều DN dệt may đã sớm trở lại vận hành, góp phần củng cố đà phục hồi của khu vực công nghiệp. Tại nhiều khu công nghiệp, người lao động nhanh chóng quay lại làm việc, hoạt động sản xuất diễn ra ổn định.
Theo giới chuyên gia, giai đoạn khởi động năm 2026 cho thấy cộng đồng DN bước vào năm mới với tâm thế chủ động nhưng thận trọng. Hoạt động sản xuất - kinh doanh diễn ra sôi động song đi kèm sự tính toán kỹ lưỡng về chi phí, dòng tiền và chiến lược mở rộng. Đây cũng là thời điểm nhiều DN tập trung hoàn tất kế hoạch kinh doanh, tái cơ cấu bộ máy và chuẩn bị cho các dự án mới.
Niềm tin của cộng đồng DN tiếp tục được củng cố bởi các chủ trương, chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế. Tuy nhiên, để chính sách phát huy đầy đủ hiệu quả, vẫn cần thời gian lan tỏa, đồng thời đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, ngành nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về thủ tục hành chính, tiếp cận vốn và mở rộng thị trường.
Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy đầu tư công và hỗ trợ DN nâng cao năng lực cạnh tranh sẽ tiếp tục là yếu tố then chốt để củng cố nền tảng tăng trưởng bền vững trong năm 2026./.
