Thiệt hại hàng tỷ đô la
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 2 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 11,3 tỷ USD, tăng 17,1% so với cùng kỳ năm trước.
Trong đó, tất cả các mặt hàng đều tăng: nông sản 6,09 tỷ USD, tăng 17,1%; %; lâm sản 2,8 tỷ USD, tăng 7,4%; chăn nuôi 141 triệu USD, tăng 84,3%; thủy sản 1,76 tỷ USD, tăng 23,3%; đầu vào sản xuất 483 triệu USD, tăng 51,7%.
Yếu tố thị trường tiếp tục là điểm sáng, khi xuất khẩu sang các khu vực thị trường tiếp tục tăng trưởng tốt, trong đó: châu Á chiếm thị phần 45,5% (tăng 27,7%), châu Mỹ 21% (tăng 10,4%), châu Âu 15,7% tăng 12%, châu Đại Dương 1,4% (tăng 32,4%)....
Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nhật Bản tiếp tục là 3 thị trường xuất khẩu lớn nhất, với Trung Quốc (thị phần 22,9%, tăng 55,9%), Hoa Kỳ (18,7%, tăng 9,2%) và Nhật Bản (7,2%, tăng 9,8%).
Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến, bên cạnh những kết quả tích cực, hoạt động xuất khẩu năm 2026 được dự báo sẽ khó khăn hơn 2025.
“Điều này phần nào lộ rõ khi căng thẳng Trung Đông xảy ra, ảnh hưởng trực tiếp tới ngành phân bón, xăng dầu của nhiều nước, trong đó có Việt Nam” - ông Tiến cho biết.
Thông tin với Báo Kiểm toán tại cuộc Họp báo thường kỳ tháng 3, ông Trần Gia Long - Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường - cho biết, theo đánh giá sơ bộ, biến động giá dầu thế giới có thể khiến chi phí đầu vào của sản xuất nông nghiệp tăng lên. Giá năng lượng, vận tải và vật tư sản xuất có xu hướng tăng, đặc biệt là giá phân bón urê hiện dao động khoảng 540-545 USD/tấn, mức cao nhất kể từ năm 2025. Điều này có thể làm chi phí sản xuất nông nghiệp tăng khoảng 3 - 5%.
Bên cạnh đó, chi phí logistics cũng gia tăng khi cước vận tải biển có thể tăng từ 25 - 35%, thời gian vận chuyển kéo dài thêm từ 7 - 14 ngày do phải thay đổi tuyến vận tải để tránh các khu vực xung đột.
Những yếu tố này có thể ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của một số mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam như thủy sản và nông sản chế biến...
Ngoài ra, xung đột địa chính trị cũng có nguy cơ tác động gián tiếp đến nhu cầu của thị trường thế giới khi tăng trưởng kinh tế toàn cầu có thể chậm lại, từ đó ảnh hưởng đến nhu cầu nhập khẩu nông sản.
Phân tích cụ thể về những rủi ro này, đại diện Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, trong trường hợp xung đột kéo dài khoảng một tháng, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản có thể giảm khoảng 1 tỷ USD.
Nếu kéo dài 3 tháng, mức giảm có thể lên tới 3 - 3,5 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu sang Trung Đông có thể giảm khoảng 500 - 600 triệu USD, sang châu Âu giảm khoảng 1,5 - 1,6 tỷ USD và sang Bắc Phi giảm khoảng 200 - 250 triệu USD.
Năm 2025, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam sang khu vực Trung Đông đạt khoảng 1,74 tỉ USD (chiếm khoảng 2% tổng kim ngạch xuất khẩu của ngành). Các mặt hàng truyền thống chủ yếu gồm rau quả, hạt điều, cà phê và thủy sản sẽ chịu tác động trực tiếp. Ngoài ra, chi phí logistics container lạnh cho thủy sản và rau quả, bảo hiểm cũng có thể tăng do giá dầu leo thang.
“Đáng lo ngại hơn, nếu xung đột kéo dài cả năm, xuất khẩu sang Trung Đông có thể bị gián đoạn, trong khi xuất khẩu sang châu Âu và Bắc Phi có thể giảm tới khoảng 50%” - lãnh đạo Vụ nhấn mạnh.
Đại diện ngành hàng chịu tác động lớn bởi tình hình xung đột Trung Đông, ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam - thông tin, giá cước vận tải biển đã tăng từ khoảng 1.500 USD lên 4.000 USD mỗi container. Không chỉ vậy, một số hãng tàu còn áp thêm phụ phí khẩn cấp hoặc phụ phí chiến tranh, đẩy chi phí logistics lên mức rất cao. Cùng với chi phí tăng mạnh, thời gian vận chuyển cũng kéo dài thêm 10 - 15 ngày do nhiều tàu phải thay đổi hải trình để tránh khu vực xung đột.
Bám sát tình hình, sẵn sàng giải pháp ứng phó
Trước nguy cơ xung đột kéo dài, lan rộng trong khu vực gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động xuất khẩu nông, lâm, thủy sản, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã khẩn trương xây dựng kịch bản ứng phó.
“Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo các Bộ, ngành theo dõi sát tình hình, đánh giá tổng thể tác động để chủ động xây dựng các phương án ứng phó” - Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh.
Cũng theo ông Tiến, do tình hình xung đột vẫn khó lường, giải pháp khả thi nhất lúc này là bám sát tình hình để linh hoạt ứng phó, với sự chung tay nỗ lực của cơ quan chức năng và các doanh nghiệp. Theo đó, Bộ đã chỉ đạo cơ quan chức năng phối hợp theo dõi sát tình hình để đánh giá, tham mưu Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ các giải pháp điều hành phù hợp, bao gồm cơ cấu lại thị trường xuất khẩu và các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với biến động của thị trường thế giới.
Để giảm thiểu tác động và bù đắp kim ngạch xuất khẩu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Nhật Bản, ASEAN, Hàn Quốc, EU và Mỹ.
Theo ông Trần Gia Long, về dài hạn, lãnh đạo Bộ đã chỉ đạo các ngành chức năng trực thuộc tiếp tục đẩy mạnh xây dựng, hoàn thiện, rà soát chính sách, pháp luật để tháo gỡ kịp thời các vướng mắc, huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh; đặc biệt là hỗ trợ tối đa cho doanh nghiệp xuất khẩu trong vấn đề thủ tục.
Trong khi các doanh nghiệp xuất khẩu rau quả chịu tác động nặng nề bởi tình hình xung đột tại Trung Đông thì các doanh nghiệp ngành gỗ ít chịu ảnh hưởng hơn, do thị trường chủ yếu là các nước thuộc châu Âu, Mỹ… Tuy nhiên, nếu tình hình xung đột kéo dài cũng sẽ ảnh hưởng đến tình hình xuất khẩu, do đó, nhiều doanh nghiệp cũng đang theo dõi sát sao tình hình để có giải pháp ứng phó phù hợp.
“Hàng loạt biến động địa chính trị, cũng như chính sách thuế quan đang đặt các doanh nghiệp xuất khẩu vào tình thế khó khăn, buộc phải co kéo chi phí, tính toán lại biên lợi nhuận”, ông Ngô Sỹ Hoài - Phó Chủ tịch, kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam - cho biết.
Theo đó, ông Hoài khuyến cáo các doanh nghiệp cần bám sát định hướng của cơ quan chức năng, đồng thời chủ động trong việc kết nối đối tác và đổi mới quản trị, cải thiện năng lực sản xuất để tăng thêm cơ hội. “Thay vì chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô như dăm gỗ, viên nén hay gỗ dán giá rẻ, doanh nghiệp Việt cần đầu tư vào chuỗi giá trị sâu hơn, chuyển từ cung ứng nguyên liệu sang sản phẩm có hàm lượng thiết kế và thương hiệu” - ông Ngô Sỹ Hoài lưu ý.
Năm 2026, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 73 - 74 tỷ USD; trong đó, riêng nhóm nông sản phấn đấu đạt khoảng 40 tỷ USD.
