Xin ông cho biết một số kết quả nổi bật của Cục trong công tác quản lý nhà nước đối với lĩnh vực tài nguyên, khoáng sản năm 2025?
Năm 2025, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam đã triển khai và hoàn thành nhiều nhiệm vụ quan trọng được giao. Điểm nhấn nổi bật là việc hợp nhất và tinh gọn tổ chức bộ máy. Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn cũng như cơ cấu tổ chức của các đơn vị trực thuộc được rà soát, điều chỉnh và hoàn thiện theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm; qua đó khắc phục tình trạng chồng chéo, trùng lặp giữa các phòng, đơn vị.
Từ năm 2020 đến nay, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam đã tham mưu Bộ Nông nghiệp và Môi trường trình Chính phủ ban hành 10 Nghị định, 4 Nghị quyết; trình Thủ tướng Chính phủ 3 Quyết định, 1 Chỉ thị; đồng thời ban hành theo thẩm quyền 27 Thông tư. Nhiều nội dung trong các văn bản này được hoàn thiện trên cơ sở kiến nghị của các đoàn kiểm toán của Kiểm toán nhà nước.
Cùng với đó, Cục tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tập trung cắt giảm và đơn giản hóa các điều kiện, thành phần hồ sơ, quy trình trong cấp phép khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, nhằm phục vụ kịp thời các dự án quan trọng, trọng điểm quốc gia, các dự án đầu tư công cũng như những dự án khẩn cấp, cấp bách.
Trong năm 2025, Cục tiếp tục triển khai 10 đề án điều tra cơ bản địa chất và điều tra địa chất về khoáng sản, trong đó có 3 đề án lớn cấp Chính phủ. Đến cuối năm, Cục đã hoàn thành và bàn giao cho các địa phương kết quả của 2 đề án quan trọng để phục vụ công tác quản lý và quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, gồm: Đề án “Điều tra tổng thể về khoáng sản và hoàn thiện nền bản đồ địa chất tỷ lệ 1/50.000 vùng Tây Bắc phục vụ quy hoạch phát triển bền vững kinh tế - xã hội”; và Đề án “Xây dựng bộ bản đồ môi trường phóng xạ tự nhiên tỷ lệ 1:250.000 toàn lãnh thổ Việt Nam - giai đoạn IV (2025-2027) cho các tỉnh ven biển phía Nam”.
Kết quả các chương trình điều tra cơ bản địa chất và điều tra địa chất về khoáng sản đã góp phần làm rõ hơn cấu trúc địa chất, tiềm năng tài nguyên khoáng sản, qua đó phục vụ hiệu quả cho công tác hoạch định chiến lược và quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở cả cấp quốc gia, cấp vùng và cấp tỉnh.
Bên cạnh việc góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, quá trình khai thác tài nguyên khoáng sản cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro và tác động đến môi trường. Xin ông cho biết thêm về vấn đề này?
Việt Nam có nguồn tài nguyên khoáng sản khá đa dạng, với khoảng 5.000 mỏ và điểm quặng, thuộc hơn 60 loại khoáng sản khác nhau. Đây là nguồn nguyên liệu quan trọng, góp phần bảo đảm an ninh nguyên liệu cho phát triển công nghiệp và đóng góp đáng kể cho tăng trưởng kinh tế - xã hội cũng như nguồn thu ngân sách nhà nước.
Tuy nhiên, lĩnh vực khai khoáng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Trong thực tế, một số hoạt động khai thác có thể phát sinh vi phạm, đặc biệt đối với những loại khoáng sản có công nghệ khai thác và chế biến đơn giản, dễ tiêu thụ như vật liệu xây dựng thông thường. Bên cạnh đó, quá trình khai thác và chế biến khoáng sản cũng tiềm ẩn nguy cơ gây tác động tiêu cực đến môi trường.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan hoàn thiện hệ thống pháp luật về địa chất và khoáng sản, trọng tâm là Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024, thay thế Luật Khoáng sản năm 2010. Đồng thời, Cục đã hoàn thành việc xây dựng và trình ban hành đầy đủ các nghị định, thông tư quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật.
Trong thời gian tới, Cục tiếp tục tập trung triển khai một số giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng khoáng sản. Trước hết là tiếp tục rà soát, trình Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh Quy hoạch khoáng sản nhóm I và nhóm II, đáp ứng nhu cầu phát triển của các ngành kinh tế. Song song với đó là theo dõi, đánh giá việc thực thi các quy định pháp luật về địa chất và khoáng sản, kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc hoặc điểm nghẽn trong quá trình triển khai để có giải pháp tháo gỡ.
Cục cũng chú trọng tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước nhằm giảm thiểu các rủi ro, sự cố môi trường và xã hội có thể phát sinh trong hoạt động khai thác khoáng sản. Đồng thời, các cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi hoạt động từ điều tra, thăm dò đến khai thác nhằm ngăn ngừa tình trạng thất thoát tài nguyên.
Qua kiểm toán, Kiểm toán nhà nước cũng đã chỉ ra nhiều vấn đề trong quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên. Ông có thể chia sẻ thêm về vấn đề này và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý trong thời gian tới?
Trong thời gian qua, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam đã phối hợp chặt chẽ với Kiểm toán nhà nước trong công tác quản lý nhà nước cũng như các hoạt động chuyên môn, trong đó có công tác kiểm toán. Qua các cuộc kiểm toán, Kiểm toán nhà nước đã cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá khá toàn diện thực trạng quản lý nhà nước đối với lĩnh vực tài nguyên khoáng sản, từ hệ thống chính sách, pháp luật đến công tác quản lý, cấp phép, khai thác và sử dụng tài nguyên.
Thông qua hoạt động kiểm toán, một số hạn chế, thiếu sót trong công tác quản lý khoáng sản đã được các đoàn kiểm toán chỉ ra và kiến nghị Bộ, Cục cũng như các địa phương khắc phục. Trong quá trình kiểm toán, các thành viên đoàn kiểm toán cũng trao đổi, làm rõ nhiều nội dung liên quan, qua đó giúp các cơ quan quản lý có thêm cơ sở để hoàn thiện công tác quản lý.
Trên cơ sở kết quả kiểm toán, Cục đã triển khai nhiều giải pháp nhằm khắc phục các hạn chế, nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực khoáng sản. Đồng thời, Cục cũng tổng hợp, rà soát và báo cáo cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung nhiều quy định, chính sách để phù hợp hơn với thực tiễn, bảo đảm tính đồng bộ trong hệ thống pháp luật.
Trong thời gian tới, Cục sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các đơn vị thuộc Kiểm toán nhà nước nhằm rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật và tăng cường công tác quản lý theo hướng minh bạch, công khai. Một nhiệm vụ quan trọng là hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về địa chất và khoáng sản, làm nền tảng cho chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, đồng thời giúp các quyết định quản lý được đưa ra trên cơ sở dữ liệu đầy đủ, cập nhật và có độ chính xác cao.
Bên cạnh đó, Cục đang rà soát, hoàn thiện để trình Chính phủ ban hành Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực khoáng sản. Nghị định này dự kiến sẽ bổ sung nhiều hành vi vi phạm mới, đồng thời nâng cao chế tài đối với một số hành vi phổ biến, gây hậu quả lớn nhằm tăng tính răn đe. Cục cũng sẽ tăng cường thanh tra, kiểm tra gắn với công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật để nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong hoạt động khai thác khoáng sản.
Xin trân trọng cảm ơn ông!./.
