Chú trọng chất lượng, công nghệ và giá trị gia tăng
Những năm qua, khu vực FDI đã trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, đóng góp lớn vào tăng trưởng, xuất khẩu, tạo việc làm và hội nhập quốc tế. Chất lượng thu hút FDI được cải thiện qua từng năm và Việt Nam thuộc nhóm 15 nước đang phát triển thu hút FDI lớn nhất thế giới. Ngay trong bối cảnh thế giới biến động mạnh do xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng và xu hướng bảo hộ gia tăng, dòng vốn đầu tư vào các dự án đang hoạt động tại Việt Nam vẫn tiếp tục gia tăng.
Tuy nhiên, bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư toàn cầu ngày càng gay gắt, cùng yêu cầu tăng trưởng nhanh và phát triển bền vững, đặt ra đòi hỏi phải đổi mới chiến lược thu hút FDI theo hướng chọn lọc hơn.
Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, làn sóng đầu tư nước ngoài vào Việt Nam thời gian qua duy trì khá mạnh và ổn định nhờ lợi thế về môi trường chính trị ổn định, chi phí lao động cạnh tranh, chi phí sinh hoạt hợp lý và quy mô thị trường tiêu dùng lớn. Đây là những nền tảng quan trọng giúp Việt Nam tiếp tục hấp dẫn nhà đầu tư quốc tế.
Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, khoảng 72-74% giá trị xuất khẩu hiện nay thuộc về khu vực FDI. Điều đó cho thấy vai trò rất lớn của khu vực này, song cũng đặt ra yêu cầu phải thiết kế lại chính sách để thu hút FDI không chỉ về vốn mà còn về công nghệ, năng lực quản trị hiện đại, đổi mới sáng tạo, thân thiện môi trường và có khả năng liên kết sâu với nền kinh tế nội địa.
Hiện Chính phủ đang xây dựng Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài trong thời kỳ mới. Cùng với Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước, việc xây dựng nghị quyết này được xem là bước đi nhằm hoàn thiện bộ khung định hướng cho cả ba khu vực kinh tế chủ chốt trong bối cảnh Việt Nam điều chỉnh chiến lược phát triển và hội nhập giai đoạn mới.
Thời gian tới, nhiều cơ chế mới cũng sẽ được Chính phủ nghiên cứu triển khai, như khuyến khích doanh nghiệp FDI sử dụng phần lợi nhuận chưa chuyển ra nước ngoài để tái đầu tư tại Việt Nam. Nhà nước có cơ chế ưu đãi, tạo điều kiện để dòng vốn này tiếp tục “chảy” vào các lĩnh vực ưu tiên như chuyển đổi xanh, nghiên cứu - phát triển (R&D), trung tâm tài chính, công nghệ cao, bán dẫn và đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp FDI cũng được nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất đối với dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư; thế chấp tài sản hình thành tại Việt Nam (bao gồm cả quyền sử dụng đất thuê trả tiền một lần, nhà xưởng, thiết bị) để huy động vốn từ các tổ chức tín dụng nước ngoài.
Bên cạnh đó, việc triển khai hiệu quả Quỹ hỗ trợ đầu tư, các chương trình hỗ trợ dự án công nghệ cao cũng được xác định là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng dòng vốn FDI trong thời gian tới.
Cần thiết lập lại môi trường đầu tư để các nhà đầu tư nước ngoài có nghĩa vụ và trách nhiệm hơn. Có được nguồn vốn là rất quý, nhưng điều cần hơn là công nghệ; đi theo tiền phải là công nghệ mới, và công nghệ mới phải đi cùng quản trị mới; đồng thời phải gắn trách nhiệm của doanh nghiệp FDI đối với việc lan tỏa sang khu vực doanh nghiệp trong nước. Có như vậy, việc thu hút đầu tư mới thực chất.
Ông Nguyễn Hồng Diên - Phó Chủ tịch Quốc hội
Tăng liên kết với doanh nghiệp Việt, tạo sức bật nội sinh
Một trong những hạn chế lớn trong thu hút FDI hiện nay là mối liên kết giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước còn yếu.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Duy Thanh (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau) chỉ rõ, khu vực FDI chiếm hơn 70% kim ngạch xuất khẩu, song tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa trong xuất khẩu mới khoảng 30%. Điều này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Theo đại biểu, năng lực công nghiệp hỗ trợ còn hạn chế khiến doanh nghiệp trong nước chủ yếu đứng ngoài chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn, dễ bị tổn thương trước biến động chi phí đầu vào, đặc biệt là chi phí năng lượng. Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa - chiếm hơn 90% tổng số doanh nghiệp cả nước, đóng góp hơn 45% GDP, hơn 25% kim ngạch xuất khẩu và tạo việc làm cho trên 70% lao động - vẫn gặp nhiều khó khăn về công nghệ, quản trị, khả năng tiếp cận vốn và chi phí lãi vay cao.
Thực tế này cho thấy, muốn nâng cao hiệu quả thu hút FDI, Việt Nam không thể chỉ dừng ở việc đón dòng vốn mới mà cần xây dựng hệ sinh thái liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa. “Cần có chương trình thực chất để nâng cấp doanh nghiệp nội gắn chặt với khu vực FDI, với mục tiêu rõ ràng là gia tăng tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước thay vì chỉ tăng kim ngạch xuất khẩu” - đại biểu Thanh kiến nghị.
Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hồ Sỹ Hùng khẳng định, để thu hút dòng vốn FDI thế hệ mới, Việt Nam không thể tiếp tục dựa vào lợi thế chi phí thấp mà phải nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế. Điều này đòi hỏi phải có chiến lược phát triển doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, đủ khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn về công nghệ, chất lượng và quản trị. Doanh nghiệp Việt cần chuyển từ tư duy “tham gia” sang “nâng vị thế” trong chuỗi giá trị, từng bước làm chủ công nghệ và tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao như thiết kế, nghiên cứu - phát triển và đổi mới sáng tạo.
Theo định hướng của Chính phủ, thời gian tới sẽ tập trung kết nối các nhà đầu tư FDI lớn với doanh nghiệp Việt Nam; phát triển mạnh công nghiệp hỗ trợ; thúc đẩy doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia; tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) để định vị Việt Nam là trung tâm sản xuất - xuất khẩu cho các thị trường lớn.
Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh cần phát huy vai trò của mọi thành phần kinh tế, gồm khu vực nhà nước, tư nhân và FDI trên cơ sở cạnh tranh bình đẳng, liên kết chuỗi giá trị. Hiện chủ trương, chính sách đã được ban hành đầy đủ; vấn đề là tổ chức thực hiện hiệu quả để tạo sức mạnh cộng hưởng cho tăng trưởng nhanh và bền vững.
Rõ ràng, thu hút FDI trong giai đoạn mới phải được đặt trong tư duy phát triển mới: Không chỉ nhận vốn mà phải nhận công nghệ; không chỉ tạo sản lượng xuất khẩu mà phải nâng cao năng lực nội sinh; không chỉ có tăng trưởng trước mắt mà phải tạo nền tảng dài hạn cho nền kinh tế độc lập, tự chủ và hội nhập sâu rộng./.
.jpg "Điều chỉnh Quy hoạch quốc gia: Kiến tạo không gian phát triển mới")
