Ngân sách cho khoa học, công nghệ vẫn nặng cho chi thường xuyên

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, trong những năm qua, mặc dù đối mặt với nhiều khó khăn, nhưng ngành nông nghiệp và môi trường đã đạt được những kết quả rất đáng ghi nhận. Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, nhiều chỉ tiêu quan trọng cơ bản đạt và vượt kế hoạch. Trong đó có vai trò, đóng góp rất lớn của KHCN trong từng ngành, lĩnh vực cụ thể.

Kết quả KHCN đã được chuyển giao, ứng dụng trong sản xuất nông nghiệp thông qua doanh nghiệp và người nông dân, góp phần quan trọng giảm chi phí đầu tư, tăng lợi nhuận và mang lại hiệu quả kinh tế cao trong sản xuất nông nghiệp. Nhiều mô hình ứng dụng công nghệ cao trong trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản đã giúp tăng hiệu quả kinh tế từ 10-30%; góp phần thay đổi tập quán, thói quen canh tác, nâng cao năng suất, hiệu quả kinh tế của ngành.

Thứ trưởng nhấn mạnh, nhìn lại 5 năm vừa qua, những đóng góp của KHCN đối với hai ngành nông nghiệp và ngành môi trường là rất lớn. “Điều quan trọng là các ngành phải nhận diện thẳng thắn những điểm chưa làm được để đặt mục tiêu thực hiện trong thời gian tới” - Thứ trưởng nhấn mạnh.

Báo cáo tổng kết các nhiệm vụ KHCN giai đoạn 2021-2025, Phó Vụ trưởng Vụ KHCN Nguyễn Thạc Cường cho biết, trong 5 năm qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai đồng bộ 6 chương trình KHCN cấp Bộ trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường, với hàng trăm đề tài được nghiệm thu, ứng dụng vào thực tiễn.

Cụ thể, hoạt động KHCN giai đoạn 2021-2025 đạt nhiều kết quả tích cực so với giai đoạn 2016-2020. Toàn ngành đã công nhận được 225 giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản, lâm nghiệp (tăng 6,6%); 150 tiến bộ kỹ thuật (tăng 1,8%); cấp 158 bằng độc quyền sáng chế/sở hữu trí tuệ/giải pháp hữu ích/quy trình công nghệ/hướng dẫn kỹ thuật (tăng 34%); cung cấp 72 cơ sở khoa học phục vụ xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, chỉ đạo điều hành, quản lý nhà nước; sản xuất được 31 thiết bị/vật liệu mới.

Đáng chú ý, nhiều nhiệm vụ KHCN đã được chuyển giao, ứng dụng trực tiếp vào sản xuất, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm phát thải và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Tỷ lệ kết quả nghiên cứu được ứng dụng vào thực tiễn ngày càng tăng, cho thấy sự chuyển dịch rõ nét từ nghiên cứu hàn lâm sang nghiên cứu phục vụ phát triển.

Tại Hội nghị, Vụ trưởng Vụ KHCN Nguyễn Văn Long cũng nhấn mạnh yêu cầu phải bám sát các quy định pháp luật về KHCN, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW; Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã được Quốc hội thông qua.

Tuy nhiên, Vụ trưởng Nguyễn Văn Long cũng chỉ ra thực trạng “có tiền mà không tiêu được” khi nhiều đề tài, dự án chậm được triển khai do vướng mắc ở nhiều khâu, nhiều cấp.

Trong giai đoạn 2021-2025, chi ngân sách cho hoạt động KHCN của Bộ Nông nghiệp và Môi trường là gần 1,1 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, chi cho nghiên cứu chỉ chiếm 46,6%. Còn lại là chi thường xuyên và các hoạt động khác.

Phó Vụ trưởng Vụ KHCN Nguyễn Như Cường đã trình bày kế hoạch triển khai Quyết định số 540/QĐ-TTg ngày 19/6/2024 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Phát triển Khoa học và ứng dụng chuyển giao công nghệ thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp đến năm 2030.

Đề án đặt mục tiêu phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp dựa trên cơ sở đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, ứng dụng và chuyển giao các tiến bộ kỹ thuật, công nghệ tiên tiến để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực trong nông nghiệp, gia tăng giá trị nông sản, tăng tỷ lệ phụ phẩm nông nghiệp được tái sử dụng, tái chế, bảo vệ môi trường, tạo việc làm và thúc đẩy quá trình chuyển đổi nông nghiệp xanh, phát thải thấp.

Nguồn lực không phải là vấn đề thiếu, song việc đề xuất nhiệm vụ về KHCN cần vừa sức, bảo đảm tính tự chủ, chủ động triển khai ngay từ những tuần, những tháng đầu năm 2026. Đồng thời, các đơn vị phải phát huy rõ vai trò quản lý nhà nước, khẩn trương xây dựng đề cương, tổ chức bảo vệ nội dung và hoàn thiện hồ sơ để trình thẩm định theo đúng quy định.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến

Phó Vụ trưởng Vụ KHCN Nguyễn Hữu Ninh đã hướng dẫn tổ chức triển khai các nhiệm vụ KHCN năm 2026 và xây dựng kế hoạch giai đoạn 2027. Theo đó, các nhiệm vụ sẽ được lựa chọn theo hướng đặt hàng, bám sát nhu cầu thực tiễn quản lý và sản xuất, ưu tiên các lĩnh vực như nông nghiệp tuần hoàn, công nghệ sinh học, chuyển đổi số, bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu.

Tại Hội nghị, các đại biểu đã tập trung trao đổi về công tác xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật để nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và chất lượng sản phẩm nghiên cứu. Các ý kiến cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải đẩy mạnh hợp tác “3 Nhà”: Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp. Bởi, chỉ khi khoa học gắn chặt với nhu cầu thị trường, doanh nghiệp trở thành chủ thể tham gia và thụ hưởng kết quả nghiên cứu, thì KHCN mới thực sự trở thành động lực phát triển bền vững của ngành nông nghiệp và môi trường trong giai đoạn tới./.