Mở rộng bao phủ, nâng cao năng lực ứng phó của chính sách
Thị trường lao động Việt Nam đang đứng trước những thay đổi sâu sắc. Sự phát triển nhanh của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và mô hình sản xuất mới khiến nhu cầu lao động liên tục biến động. Không ít ngành nghề truyền thống thu hẹp, trong khi nhiều lĩnh vực mới hình thành với yêu cầu cao hơn về kỹ năng và trình độ. Quá trình dịch chuyển lao động diễn ra thường xuyên, khiến nguy cơ thất nghiệp tạm thời gia tăng.
Trong bối cảnh đó, việc hoàn thiện chính sách BHTN theo hướng mở rộng phạm vi bảo vệ và tăng cường tính chủ động trở thành yêu cầu cấp thiết. Luật Việc làm năm 2025, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, đã đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng khi mở rộng đối tượng tham gia BHTN. Theo quy định mới, người lao động làm việc theo hợp đồng từ đủ 1 tháng trở lên thuộc diện tham gia; đồng thời bổ sung nhóm lao động không trọn thời gian và người quản lý doanh nghiệp có hưởng lương.
Theo ông Trần Tuấn Tú - Trưởng phòng Bảo hiểm thất nghiệp, Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), việc mở rộng diện bao phủ giúp chính sách BHTN thích ứng tốt hơn với thị trường lao động linh hoạt.
“Trước đây, chính sách BHTN còn thiên về hỗ trợ sau khi người lao động mất việc, chưa phát huy đầy đủ vai trò phòng ngừa và điều tiết thị trường. Luật Việc làm năm 2025 đã khắc phục những hạn chế này, hướng tới hỗ trợ chủ động, tăng cường đào tạo kỹ năng và duy trì việc làm” - ông Tú cho biết.
Cùng với mở rộng diện bao phủ, nguyên tắc đóng - hưởng tiếp tục được duy trì, bảo đảm sự chia sẻ trách nhiệm giữa người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước. Mức trợ cấp thất nghiệp hiện được xác định bằng 60% mức bình quân tiền lương tháng đóng BHTN của 6 tháng liền kề trước khi thất nghiệp, với mức tối đa không vượt quá 5 lần mức lương tối thiểu vùng. Đây được xem là nguồn hỗ trợ thiết thực giúp người lao động ổn định cuộc sống trong giai đoạn chuyển tiếp.
Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong thực hiện chính sách cũng góp phần nâng cao hiệu quả hỗ trợ. Người lao động có thể nộp hồ sơ hưởng BHTN trực tuyến, dữ liệu được liên thông với cơ sở dữ liệu dân cư, giảm đáng kể thủ tục hành chính.
Theo ông Tú, việc triển khai hồ sơ trực tuyến đã phát huy hiệu quả rõ nét trong giai đoạn dịch Covid-19, giúp người lao động tiếp cận chính sách ngay cả khi giãn cách xã hội.
Đặc biệt, trong giai đoạn dịch Covid-19, quỹ BHTN đã chi hơn 41.000 tỷ đồng để hỗ trợ người lao động và doanh nghiệp, trong đó hơn 32.000 tỷ đồng hỗ trợ trực tiếp người lao động và hơn 9.000 tỷ đồng hỗ trợ người sử dụng lao động. Những con số này cho thấy BHTN không chỉ là chính sách an sinh mà còn là công cụ ổn định kinh tế - xã hội trong những thời điểm khó khăn.
Từ hỗ trợ thụ động đến điều tiết và phát triển thị trường lao động
Không chỉ dừng lại ở hỗ trợ tài chính, BHTN đang từng bước phát huy vai trò điều tiết thị trường lao động thông qua hoạt động kết nối việc làm và đào tạo nâng cao kỹ năng. Đây là điểm chuyển quan trọng, giúp chính sách không chỉ giải quyết hệ quả thất nghiệp mà còn góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Thông qua hệ thống trung tâm dịch vụ việc làm, người lao động được tư vấn nghề nghiệp, tiếp cận thông tin tuyển dụng và hỗ trợ tìm việc làm phù hợp. Nhờ đó, thời gian thất nghiệp được rút ngắn, đồng thời hạn chế tình trạng lao động rời bỏ thị trường.
Thực tế cho thấy nhiều người lao động đã nhanh chóng quay trở lại thị trường việc làm nhờ chính sách BHTN. Trường hợp chị Hoàng An Ngọc (Hà Nội) là một ví dụ. Sau khi doanh nghiệp cắt giảm nhân sự, chị mất việc với mức thu nhập gần 20 triệu đồng/tháng. Khoản trợ cấp thất nghiệp khoảng 6 triệu đồng/tháng giúp chị duy trì sinh hoạt, đồng thời có thêm thời gian tìm kiếm công việc phù hợp. Thông qua trung tâm dịch vụ việc làm, chị được tư vấn và tiếp cận nhiều cơ hội tuyển dụng, qua đó tăng khả năng quay trở lại thị trường lao động.
Ở quy mô rộng hơn, các hoạt động kết nối việc làm đang phát huy hiệu quả rõ nét. Trong quý I/2026, Trung tâm Dịch vụ việc làm Thành phố Hồ Chí Minh đã tư vấn, giới thiệu việc làm cho gần 100.000 lượt lao động; hơn 12.900 lượt được giới thiệu việc làm cụ thể và 4.219 người đã tìm được việc làm mới. Tại Hà Nội, riêng tháng 02/2026 đã có hơn 52.000 lượt lao động được tư vấn, hỗ trợ tìm việc. Những con số này cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của BHTN trong điều tiết cung - cầu lao động.
Đáng chú ý, Luật Việc làm năm 2025 đã chuyển từ chính sách “hỗ trợ học nghề” sang “hỗ trợ đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề”. Theo ông Tú, quy định này giúp người lao động chủ động nâng cao kỹ năng ngay cả khi chưa mất việc, từ đó giảm nguy cơ thất nghiệp.
“Quỹ BHTN không chỉ hỗ trợ người lao động khi mất việc mà còn hỗ trợ doanh nghiệp đào tạo lại để duy trì việc làm. Đây là giải pháp quan trọng nhằm phòng ngừa thất nghiệp và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực” - ông Tú nhấn mạnh.
Ngoài ra, việc xây dựng sàn giao dịch việc làm quốc gia cũng được kỳ vọng tạo bước đột phá trong kết nối cung - cầu lao động. Khi sàn giao dịch đi vào hoạt động, dữ liệu về người thất nghiệp, nhu cầu tuyển dụng và vị trí việc làm trống sẽ được kết nối đồng bộ, giúp người lao động tiếp cận thông tin việc làm trên phạm vi toàn quốc.
Có thể thấy, từ mở rộng diện bao phủ đến nâng cao chất lượng hỗ trợ, BHTN đang từng bước chuyển từ chính sách hỗ trợ thụ động sang công cụ điều tiết thị trường lao động hiệu quả. Khi người lao động được hỗ trợ kịp thời và nâng cao kỹ năng, không chỉ góp phần ổn định đời sống mà còn thúc đẩy thị trường lao động phát triển bền vững trong giai đoạn chuyển đổi.
